Bursa`da Rehabilitasyon merkezimizde de

genel de olduğu gibi,  zihinsel engele sahip çocuklar 3 grupta ele alınmaktadır;

A-İleri Derecede zihinsel Engelliler:Bu çocuklar; klinik bakıma muhtaç, zeka bölümü sürekli olarak0-25 arasında olup da hayata kesinlikle uyum sağlayamayan ve sağlık kurumlarında devamlı klinik bakıma ihtiyacı olan engellilerdir.

 Aileye öneriler

 1)     İleri derecede zihinsel engelli çocuklarda yaralayıcı davranışlar; saçını çekme. Kafasını vurma v.b. davranışlar ortaya çıkmaktadır. Bazı uzmanlara göre bunun nedeni çocuğun çevresel ve sosyal uyaranlardan aşırı derecede soyutlanmasıdır. Bu durumda çocuk gereksinim duyduğu ancak çevresinden alamadığı uyaranları kendisi yaratmaktadır. Çocuğun kendine zarar verici bu davranışlarını azaltmak için çocuğa uyarıcı zenginliği sağlayınız.

 2)    İleri derecede zihinsel engelli çocukların düşük düzeydeki işlevleri nedeniyle eğitim programlarında öz bakım (tuvalet alışkanlığı, yemek yeme v.b.) dil ve hareket becerilerine daha fazla önem verilmelidir.

 3)    İleri derecede zihinsel engelli çocuğun basma kalıp ve  kendini  yaralayıcı davranışlarını iyileştirmede yaygın olarak davranış değiştirme yöntemi uygulanmaktadır. Davranış değiştirme yönteminde istenilen davranışı arttırmak istenilmeyen davranışları azaltmak yada ortadan kaldırmak için tutarlı olarak pekiştireç yada cezalandırma yöntemleri uygulanmaktadır. Pekiştirme zaman geçirilmeden ve açık bir biçimde yapılmalıdır. Örnek (çocuğa ilgi gösterilmesi gibi sosyal nitelikte bir pekiştireç olabilir.)

 4)    İleri derecede geri zekalı çocuklar bir defa da pek çok kavramı öğrenemezler. Bu nedenle kavramlar çocuğa tek tek öğretilmelidir. Bir’ kavram iyice öğrenilmeden diğerine geçilmemelidir.

 5)    Kısa, basit ve somut komutlara çocuk alıştırılmalıdır. Olumsuzdan daha çok olumlu ifadeler kullanılmalıdır.

 6)   Acele ve telaşlı emirler yerine sakin ifadeler kullanılmalıdır.

 7)   Güven sarsıcı durumlardan (sözlerle, isteklerden) kaçınılmalıdır. Çocuğu başkalarıyla kıyaslamayın, davranışlarından ötürü eleştirmeyin, şiddete (dayak ) baş vurmayın.

B-Öğretilebilir Düzeyde Zihinsel Engelliler

 Zeka bölümü çeşitli ölçeklerde 25-44 arasında olup da sağlık kurumlarıyla işbirliği içerisinde gerçekleştirilebilecek özel eğitim ve rehabilitasyona muhtaç olan engelli çocuklardır

 Aileye Öneriler

  1)  Var olan yeteneklerini en iyi kullanılabilir duruma getiriniz.

 2)  Öğretilebilir düzeydeki çocuklar görmek ve işitmekten çok yaparak öğrenirler. Öğrenmede işitme ve görmede önemli olmakla birlikte yaparak öğrenmede daha yararlı sürekli sonuçlar sağlar. Çocuğun evdeki faaliyetlere katkıda bulunmasını sağlayın.( Örneğin, yattığı yatağı düzeltmesi, masaya bardak ve tabak yerleştirmesi v.b.)

 3)    Öğretilebilir düzeydeki çocuklar başkalarının istediklerini değil, ilgi duydukları şeyleri öğrenirler.

 4)    Pratik hayatta kendine yetecek kadar temel beceri ve alışkanlıkları kazandırmak gerekir. (örneğin, yemek yeme, tuvalet alışkanlığı v.b. kazandırma)

 5)    Aşırı koruyucu ve kollayıcı tavırlarla bağımsızlıklarının engellenmesini, kötüye kullanılmasını, İstismar edilmesini önleyici tedbirler almak gerekir.

 6)    Boş zamanlarını yaralı bir şekilde değerlendirmesini sağlayıcı faaliyetlerde bulunmasını sağlayın ( Örneğin, televizyon seyretmek, arkadaşlarıyla oyun oynaması v.b.)

 7)    Her yaşantı her çocuk için ayrı bir anlam taşır Çocukların toplumla etkileşmesine ve değişik yaşantılarda bulunmasını sağlayın.

 8)    Güven sarsıcı durumlardan ( sözlerle, isteklerden ) kaçınılmalıdır. Çocuğu başkalarıyla kıyaslamayın, davranışlarından ötürü eleştirmeyin.

 9)    Öğrencinin başarılı çalışmaları mutlaka görülmeli, değer verilmeli ve gerekirse ödüllendirilmeli

  C-Eğitilebilir Düzeyde Zihinsel Engelliler

Zeka bölümleri çeşitli ölçeklerle sürekli olarak (45-75) arasında olan engelli çocuklardır. Gerilik derecesine göre (8-12 ) yaş seviyesinde bir zekaya sahip olabilirler.

Aileye Öneriler

1)    Eğitilebilir zihinsel engelli Çocuğu bu özrü ile kabullenin,

 2)    Eğitilebilir zihinsel  engelli çocuklar zeka, akademik başarı, sosyal uyum yönünden yaşıtlarından geri olduğu için dışlamayınız, küçümsemeyiniz, eleştirmeyiniz, kıyaslamayınız.

 3)    Eğitilebilir zihinsel engelli çocuktan yapabileceğinden fazla başarı beklemeyiniz.

 4)    Eğitilebilir zihinsel engelli çocuğun eğitiminde sabır ve hoşgörü göstermezseniz, çocuğa destek olmazsanız çocuğun var olan ilgi, yetenek ve İsteğini köreltmiş olursunuz. Çocuğun sorularına basit ve kısa kelimelerle (anlayacağı) şekilde cevap vermeye çalışınız.

 5)    Çocuğun sosyal ilişkilerini geliştirmesi için arkadaşlarıyla oynamasına. yeni arkadaşlıklar edinmesine müsaade edin. Evde kapalı kalması Çocuğun sosyal yönünü geriletecektir.

 6)    Çocuğun temel eğitimi sonrasında, aile çevresinin de kolayca takip edilebileceği bir iş yerinde meslek edinmesi sağlanabilir.

 7)    Öğretmenle sıkı diyalog kurulmalı, sınıftaki çalışmaların devamının evde de sağlanması mümkün olmalı.

 8)    Çocuğun basit komutlara alışması için evde egzersizler yapılmalıdır.( bardağı getir’ koltuğa otur / git- gel v.b.)

  II-AĞIR ÖĞRENENLER   Çok geç ve güç öğrenirler, genelleme yapamazlar, dikkati dağınık ve dikkat süresi kısadır. soyut şeyleri çok zorlukla öğrenirler, öğrendiklerini çok çabuk unuturlar, kolayca yorulur ve sebatsızdırlar, kendilerine olan güvenleri azdır, oyun ve toplum kurallarına uymakta zorluk çekerler, bazen hiç uymazlar.

 Aileye Öneriler

 1)   Çocuğunuzda herhangi bir problem ( geç, güç öğrenme, unutkanlık v.b.) farkettiğinizde öğretmeniyle hemen diyaloğa girin ve bir rehberlik uzmana ulaşarak problemin kaynağını araştırın.

2)    Çocuğunuzu olduğu gibi kabul edin, çevreden gizlemeyin. Kıyaslayıp-eleştirmeyin.

3)    Aşırı derecede koruyucu olmayın. Bu, çocukta kendine güveni azaltır.

4)     Çocuğa yapabileceği işleri yaptırın. Başardığı işlerde teşvik edin, ödüllendirin

5)  Basit sözcükler ve kısa cümleler kullanınız.

6)  Çocuğunuzdan zihinsel olarak ne yapmasını istiyorsanız, tam ve açıkça söylemelisiniz. Yani genel ifadelerden çok  özel  ifadeler kullanmalısınız.  Eşyalarını ortadan kaldır ifadesi yerine “oyuncağı yerine koy” ifadesi kullanılmalıdır

7)     İsteklerinizde ve koyacağınız kurallarda tutarlı olun Ne zaman nasıl davranış bekleniyorsa çocuğunuza bunu anlatın ve bu beklentinizi bir daha değiştirmeyin. Böylece çocukta karalı davranışlar gelişecektir. Kararsız olursanız, çocuk paniğe kapılabilir.

8)  Çocuğunuza acele komutlar yerine yavaş ve basit komutlar veriniz. Tehdit etmekten sakının. Tehdit, çocuklar üzerinde bir çok olumsuz etkiler yapar;çok yapıldığında çocuklar hiç aldırmaz ve davranış bozukluğu düşmanlık duygularını teşvik eder.

9)     Bu çocukların kasları tam gelişmemiştir. Bunu sağlamak amacıyla el temrinlerine vebecerilerine yer verilmeli ( kaba boyama, çamur- hamur gibi maddelerleoynama, makasla kağıt kesme, boncuk dizme)

10) Çocuğa öz bakım becerileri öğretilmelidir. ( Giyinme, kendi kendine yemek yeme, yıkanma v.b)

11) Öğretmenin okulda vermiş olduğu derslerin evde de devam edebilmesi için çocuğunuzun ödevlerini takip edin, sık tekrar yaptırın. Çocuğunuz çabuk sıkılacağından (ağır öğrenen çocukların temel özelliğidir), sıkıldığında etkinliği bırakın, sevdiği bir şeyi yapmasına izin verin (tv. seyretme, oyun oynama vb) sonra tekrar etkinliği çalışın. Bu şekilde dikkat dağınıklığını da engelleme olanağına sahip olursunuz.

Kaynak

 

Kardeş ilişkileri en küçük kardeşin doğumundan yaşamın sonuna kadar devam eden, diğer ilişkilerden daha uzun süren bir ilişki olarak tanımlanmaktadır. Bu tip bir ilişkiyi olumlu bir şekilde sürdürebilmek, diğer bir kişinin istek ve duygularını anlamada iç görüyü, davranışlarının ve yetersizliklerinin nedenleri konusunda anlayışı gerektirmektedir. Bu tür sosyal biliş yetenekleri, kişiler arası davranışın niteliğini zenginleştirebilmektedir. Özel gereksinimi olan bir çocuğun aileye katılımı engelin doğası nedeniyle aile içi ilişkileri etkilediği gibi kardeş ilişkilerini de etkilemekte, ailenin dengesini değiştirmekte ve tekrar bu dengeyi kurmak için aile üyelerini zorlamaktadır. Bazı aileler çocuklarından engelli kardeşini kabul etmelerini bekleyebilirler. Bu durum normal gelişim gösteren kardeşlerin kaygı ve kıskançlık gibi içsel duygular yaşamalarına neden olabilir. Ebeveynler çocuklarının mutsuzluğunu fark edebilir ve problem durumunu reddedebilirler. Kardeşler, bir vekil ebeveyn olarak kendi ebeveynlerinin sağladığı yardım ve destek ile bir ailenin her zamankinden daha çok sorumluluğunu üstlenirler. Engelli kardeşlerin bakımı konusunda aldıkları sorumluluktan baskı hissedebilirler. Engelli olmayan çocuklar engelli kardeşinden ailenin ev işlerine yardımcı olmaları beklenmemesinden dolayı kıskançlık duyabilirler. Engelli kardeşlerine duydukları kıskançlık, düşmanlık, kızgınlık duygularından dolayı normal gelişim gösteren çocuklar suçluluk duyabilirler. Kendini diğer çocuklardan, ailesini diğer ailelerden farklı görebilir. Engelli kardeşlerini kendi akran gruplarına dahil etme konusunda arkadaşlarına gücenebilir ve engelli bir kardeşe sahip olmaları nedeniyle akran tepkilerini yaşayabilirler. Engelli kardeşin fiziksel özellikleri veya uygun olmayan davranışları nedeniyle utanma hissedebilirler.

  1. Kıskançlık;Kızgınlıktan daha kolay olarak gelişebilen bir duygusal tepkidir. Özellikle engelli kardeş nedeniyle ebeveynleri açısından önemlerini yitirdikleri kaygısıyla kıskançlık hissedebilmektedirler. Engelli kardeş ebeveynin ilgisi ve sevgisi için bazen bir rakip veya yarışmacı olur. Sıklıkla bu normal gelişim gösteren kardeşin ebeveynlerin dikkatini çekebilmek için okulda ve evde davranış problemleri sergileyebilirler. Örneğin, okulda akademik ve davranışsal problemler çıkarmaları, yalan söylemeleri veya beklenmeyen garip davranışlarda bulunmaları, kıskançlık sonucu ortaya çıkan davranış değişikliklerindendir.
  2. Düşmanlık;Kıskançlık duygularının yol açtı doğal bir tepkidir. Çocuklar yetişkinlere göre olaylara daha kişisel bir açıdan bakarlar. Engelli kardeşinin engel durumunu tüm sorunlarının kaynağı olarak görüp, zihinsel engelli kardeşine karşı düşmanlık hissedebilirler. Bu duygular fiziksel saldırganlık, sözel taciz ve alay etme şeklinde kendini gösterir. Bazı örneklerde düşmanlık, itaatsizlik ve terbiyesizlik gibi tepkilerle ebeveyne yönelir.
  3. Suçluluk;Normal gelişim gösteren kardeşler sıklıkla suçluluk duyarlar. Fakat bu tepkiler ebeveynlerin gösterdiği suçluk duygularından farklıdır. Kardeşlerin suçluluk duyguları engelli kardeşleri hakkında olumsuz duygulardan kaynaklanabilir ya da engelli kardeşine kötü davranmanın bir sonucu olabilir.
  4. Keder;Çocuklar zihinsel engelli kardeşleri için keder duyarlar. Onların bu kederleri sıklıkla ebeveynlerinin üzüntüsünü yansıtır.
  5. Korku;Normal gelişim gösteren çocuklar aynı zamanda korkuyla karşılaşırlar. Onlar gelecekte kendilerinin ya da çocuklarının zihinsel engelli olabileceğinden korkarlar. Ayrıca ileride engelli kardeşinin tüm bakım sorumluluğunu üstlenmek zorunda kalabilecekleri endişesini duyarlar.
  6. Utanma ve Sıkıntı;Engelli kardeşi olan normal gelişim gösteren çocukların sıklıkla yaşadıkları duygusal durumlardır. Çocuk engelli kardeşinden utanabilir, onunla birlikte gezmekten ve görünmekten sıkılabilir. Araştırmacılar sıkıntının derecesinin engelin derecesi, engelli çocuk ve kardeşinin yaşıyla ilişkili olduğunu ileri sürmektedirler.

Reddetme; Normal gelişim gösteren çocuklar engelli kardeşlerini reddedebilirler. Genellikle reddetme, kardeşin durumundan dolayı sevgi ve ilgi göstermeme şeklinde görülebilir.

Yaşanan tüm bu duygusal ve davranışsal tepkiler, kardeşten kardeşe değişiklik göstermektedir. Bu konuda yapılan araştırmalar kardeşlerin tepkilerinin olumludan olumsuza doğru geniş bir alana yayıldığını göstermektedir. Engelli kardeşin duygusal etkisi mutlaka zarar verici değildir. Aslında birçok ailede herhangi bir engeli olmayan çocuklar bile birbirlerine karşı olumsuz duygular hissedebilirler. Lawenius, engelli kardeşi olan çocukların aile dinamikleri ile ilişkili yoğun baskılara maruz kalmaları nedeniyle bir dizi davranışlar gösterdiklerini ve bu karşı davranışların, çocukların engelli kardeşlerini anlamaya, onun engeli ile başa çıkmaya veya engelli çocuğun yaşamını daha iyi hale getirmek için ebeveynlerinin kendilerinden beklediklerini yapmaya çalıştıklarında meydana geldiğini belirtmektedir.

Çocuğun engelli bir kardeşi olmasından kaynaklanan bazı olumlu özelliklere de sahip olabileceği konusunda da birçok çalışma bulunmaktadır. Engelli bir kardeşle büyümek, normal gelişim gösteren çocuklarda bireysel farklılıklara ilişkin anlayış, duyarlılık, sorumluluk, yeterlik duygularıyla engelli kardeşin büyüme ve gelişimine katkıda bulunmaktan dolayı gurur duyma ve kendinden memnuniyet duygularının gelişimine katkıda bulunabilmektedir. Engelli bir kardeşle birlikte yaşamanın normal gelişim gösteren çocuklarda daha ilgili ve empatik olmayı ve de bireysel farklılıklara karşı daha hoşgörülü olmayı sağladığı vurgulanmaktadır. Engelli bir kardeşin bakım sorumluluğunu üstlenme normal gelişim gösteren kardeşin ebeveyn rollerini öğrenmesinde önemli bir sosyalleşme olanağı sağlamaktadır.

BURSA HAYAT ÖZEL EĞİTİM VE REHABİLİTASYON MERKEZİ 

İSRAFİL İBRAHİMOĞLU

ZİHİNSEL ENGELLİLER SINIF ÖĞRETMENİ

     Yaygın gelişimsel bozukluk, son yıllarda karşımıza fazlaca çıkmaktadır. Sebep olarak farklı kaynaklar, çeşitli nedenler öne sürmektedir. Peki nedir bu Yaygın Gelişimsel Bozukluk ?

Yaygın gelişimsel bozukluklar (YGB), sosyalleşme ve iletişim gibi çoklu temel fonksiyonların gelişmesinde gecikmeler içeren beş bozukluğu içeren bir tanı grubudur. En çok bilinen YGB otizmdir, diğer YGB’ler Rett sendromu, çocukluğun dezintegratif bozukluğu, Asperger sendromu, ve başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluktur .Ebeveynler YGB belirtilerini bebeklikten itibaren farkedebilir ve bozuklukların ortaya çıkışı genellikle üç yaş civarındadır.

Otistik spektrum hastalıkları’ hangi alanlarda zorluğa neden olur

1-Sosyal beceriler: Bu çocukların karşılıklı sosyal becerilerinde belirgin sorunları vardır:

  • Başkaları ile yaşından beklenen düzeyde çoğunluğun kurduğu ilişkiyi sağlayamazlar.
  • Yalnız kalmaya eğilimlidirler,
  • İnsanlar ile göz teması, yüz ifadesi, vücut duruşu ve hareketlerini kullanarak ilişki kurmayabilirler.
  • Başkalarının dikkatini çekmek, ilgiyi paylaşmaya yönelik davranışları olmayabilir (oyuncağı parmakla işaret etmek ya da bulup getirmek gibi)
  • Başkaları kendileri ile konuşmak isteyince aldırmaz görünebilirler.
  • Sosyal ya da duygusal karşılıklılık yoktur. Başkalarının duygularını anlamakta ve kendi duygularını ifade etmede zorlanabilirler.
  • Bir başkası tarafından tutulmak ya sarılmayı istemezler. Sadece kendileri isteyince sarılabilirler.
  • Bazen başkaları ile ilgilenmeye istekli olabilirler; ama nasıl konuşulacağını, nasıl oynanacağını, kısacası başkaları ile nasıl ilişki kurulacağını bilmeyebilirler.

2-Konuşma, dil ve iletişim becerileri:yaygın_gelisimsel_bozukluk_downsendromu

  • Otistik spektrumdaki çocukların yaklaşık %40’ı tam olarak konuşamaz. Diğerlerinde kendisine söyleneni tekrarlama vardır. Bu esnada mimik ya da jestler ile yardımcı bir ifade biçimi de yoktur.

Konuşabilenlerde ise;

  • Bir konuda çok laf edebilirler ancak karşılıklı diyalogda zorlanabilirler. Çünkü başkalarını dinlemekte ve anlamakta güçlükleri vardır.
  • Mimik ve jestleri anlamlandırmada zorlukları olabilir.
  • Sözcük kapasiteleri kısıtlı ve basmakalıp olabilir
  • Zamir kullanımında hatalar olabilir; yani ‘ben’ yerine ‘sen’ derler veya tersi olur.
  • Sesleri düz ve monoton olabilir. Seslerini tonlamaları yani alçaltıp yükseltme, yumuşatıp sertleştirmeyi yapamayabilirler.
  • Konuşurken insanlara çok yaklaşabilirler. Bir konuya yapışıp uzun süre sıkıcı konuşmalar yapabilirler.

3-Sınırlı tekrarlanan basmakalıp davranışlar: 

  • Bazı özel alanlara yönelik aşırı ve yoğun ilgileri olabilir
  • İşlevsel olamaya bazı rutinlere ya da ritüellere çok sıkı bağlanabilirler.
  • Bazı hareketleri defalarca tekrarlayabilirler (elleri biribirine vurmak, kendi etrafında dönmek, ileri geri sallanmak gibi).
  • Koydukları eşyanın aynı yerde kalmasını isteyebilirler. Zihinsel esneklikleri farklı olduğu için günlük işlerin beyinlerinde bir sıralaması vardır ve bu sıra bozulursa çok huzursuz olabilirler.
  • Oyuncakların ya da başka cisimlerin bazı parçacıkları ile –özellikle ışıklı ve sesli- aşırı ilgilenebilirler

4-Taklit oyun becerileri:

Hayal gücüne dayalı ya da çevredeki insanlara yönelik taklit oyun kurmaları olmayabilir ya da çok kısıtlı kalabilir.

Başka Alanlarda Sorunları Var mıdır?

Evet. Yüksek oranda zeka geriliği (%75), epilepsi (%25), psikiyatrik (depresyon, kaygı bozukluğu gibi) ve davranış sorunları (yıkıcı davranışlar, dikkat eksikliği-hiperaktivite bozukluğu gibi) gibi vardır. Ayrıca bu çocukların %50’sinde, özellikle düşük zeka düzeyindekilerde, EEG anomalisi vardır.

Otizm başka nörolojik hastalıklarla beraber midir?

Evet. Az sayıda olguda otizm, epilepsi, zeka geriliği ve başka nörolojik bulguları olan hastalıklarla beraberdir. Tuberoskleroz, Angelman sendromu, Frajil X sendromu, bazı kromozom bozuklukları ve nadir metabolik hastalıklar gibi…

Otizimli olguların çoğunda ise alta yatan bir neden bulunamaz.

Nörolojik gelişimleri nasıl olur?

Diğer çocuklar motor, dil, sosyal ve bilişsel beceriler açısından oldukça benzer bir sıra düzeni içinde gelişmekle beraber, otistik çocuklarda gelişimin bu farklı alanları farklı hızlarda olur. Yürümeyi diğer çocuklarla aynı zamanda yaparken dil ve iletişim becerileri, taklit oyunları sağlıklı yaşıtlarından oldukça geri olabilir. Zor bir beceriyi kazanırken kolay olanı öğrenemeyebilirler. Bir yazıyı akıcı okur ama bir harfin tek başına sesini veremeyebilirler.  Bir beceriyi öğrenip sonra unutabilirler. Önce pek çok kelime söyleyip sonra tamamen konuşmayı bırakabilirler.

Sıklığı nedir?

Nadir olmayıp her 1000 kişiden 2-6’sı bu bozukluk kapsamında değerlendirilir. Erkeklerde daha sıktır. Tüm ülkelerde ve kültürlerde görülür.yaygin-gelisimsel-bozukluk-otizm

Otizm neden olur? Ailevi yatkınlık var mıdır?   

Hangi neden ya da nedenlerin otizmden sorumlu olduğu kesin olarak bilinmemektedir. Çevresel ve genetik etkenlerin neden olduğu düşünülmektedir.

Kalıtımsal etkenler, diğer psikiyatrik hastalıklarla kıyaslandığında otizm oluşumunda daha önemlidir. Otizme kalıtsal eğilimin kuşaktan kuşağa nakledildiğini düşündürten pek çok bulgu vardır:

1- Otistik çocuğun 1. derece akrabalarında (anne-baba ve kardeşler) otizm görülme olasılığı 50-100 kat artar: Kardeşinde otizm varsa diğer çocukta otizm olma oranı %2, otizm dışında başka bir YGB oranı ise %3.6 ve toplam risk (herhangi bir YGB tablosu için) %5’dir.

2-Tek yumurta ikizlerinde kardeşte otizm varsa eşinde oran %36 olarak bildirilmiştir. 2. ve 3. derece akrabalarda ise risk % 0.1’e iner.

Bu bulgular otistik kişilerin akrabalarına genel topluma göre artmış bir eğilim olduğunu ve kalıtımında çok sayıda genin etkileştiğini düşündürtmektedir.

Ayrıca bu ailelerde sosyal iletişim güçlüğü, bilişsel, iletişim, dil, öğrenme ve yürütücü işlevlerde güçlüğü, kaygı, duygu durum bozuklukları olan birey sayısı genel toplumdan daha fazladır.

Çevresel (sonradan oluşan) etkenlerin yeri kesinleşmemiştir. Geçmişte inanıldığı gibi anne ve bana tutumunun bir neden olduğu görüşü ise artık kabul edilmemektedir.  Gebelik, doğum ile ilgili etkenler belki de kalıtımsal eğilimi olan ailelerde hastalığın görülmesini kolaylaştırmaktadır. Otistik fetusların doğum ile ilgili sorunlara daha çok maruz kalabildiği düşünülmektedir.

Ne zaman hekime başvuralım?

  • 12 aylık bebekte heceleme, parmak ile gösterme ya da hiçbir mimik ifadesi (baş-baş yapma gibi) yoksa
  • 16 aylık bebek hedefe yönelik anlamlı tek bir kelime söylemiyorsa
  • 24 aylık bebek kendiliğinden (tekrar şeklinde olmadan) 2 kelimelik cümle söylemiyorsa
  • Hangi yaşta olursa olsun kazanılmış dil ya da sosyal becerilerde kayıp varsa;

gelişimde bir sorun olduğu düşünülmelidir.

Tanı en erken ne zaman konur?

‘Yaygın gelişimsel bozukluk’ tanısı koyduracak bir laboratuar testi ya da radyolojik inceleme yoktur. Tanı tamamen çocuğun davranışları izlenerek konur. Ortalama 18 aydan itibaren göz teması, taklit oyunları, sözel ve sözel olmayan iletişi becerilerinde gerilik saptanabilir. Bazı anneler ilk bulguları 1 yaş civarında fark edebilmektedir.

ABD’de 1300 aileyi içeren bir çalışmada anne-babalar bir sorun olduğunu ortalama 18 ayda fark etmelerine ve 24 ayda hekime başvurmalarına karşın, ancak %10’unda ilk görüşmede tanı konulduğu gösterilmiştir. Ortalama tanı yaşı bu çalışmada 6 yaş olarak bildirilmiştir.

Zeka ve dil sorunları olmayan hafif olgularda (yüksek işlevli otizm ve Asperger sendromu gibi) ise tanı ergenlik hatta genç erişkinliğe dek konulamayabilir.

Bursa Özel Hayat Eğitim ve Özel Rehabilitasyon Merkezi 

Zihinsel Engelliler Sınıf Öğretmeni

 Melek DEMİRKOL

Her insanın doğuştan getirdiği doğal hakları vardır. Bu haklar yasalarla güvence altına alınmıştır. Bu haklar tüm insanları kapsarken, çeşitli engelleri olan bireylere de ayrıca sosyal haklar tanınmıştır. Böylece sosyal hayatta daha rahat, özgürce yaşayabilmektedirler. Bu hakların neler olduğuna şöyle bir bakalım :

Kaynak, Sosyal Hizmetler Dairesi Başkanlığı.

Devamı İçin Tıklayınız

Bursa Özel Hayat Egitim ve  Rehabilitasyon Merkezi

Okul Öncesi Öğretmeni

Nevriye KESKİN

ÖZÜRLÜ ÇOCUK VE AİLESİ

  • Tüm ailelerde çocuklarının nasıl olmasını istediklerine ilişkin bir beklenti vardır. Çocuğun doğumu aile üyelerine yeni roller yükler. Aile beklentiler sonucu toplumun yarattığı ‘ideal çocuk’ algısından etkilenir. Beklentiler giderek çocuğun ilerideki başarılarını içeren düşlere dönüşür.
  • Engelli veya süreğen hastalığa sahip bir çocuğun varlığı, aile üyelerinin yaşamlarını, duygu ve düşüncelerini olumsuz yönde etkileyebilen ek bir stres kaynağı oluşturmaktadır. Ailelerin cinsiyeti dikkate almadan çocukların temel becerileri kazanma yönünde kaygı ve endişeleri vardır.
  • Ailelerin özürlü çocuğa karşı olumlu tutumu, çocuğun sağlıklı gelişiminde önemlidir. Anne baba çocuğunu kabul ettiği sürece onun gelişimine katkıda bulunur. Özürlü çocuğa sahip aileler uyum süreci içinde 3 aşamadan geçerler:

I.aşama II.aşama III. Aşama

Şok karışık duygular anlaşma

İnkarsuçlulukuyma ve yeniden düzenlenme

Keder ve kızgınlık/ kabul ve

çöküntü utanmauyum

  • I. aşama : Aile ilk aşamada özürlü çocuğu kabul etmemektedir. Aile çocuğunun normal olduğuna ilişkin kanıtlar aramaktadır. Anne baba kendini ifade etmekte zorlanır, doğru teşhis için uzmandan uzmana başvurur.
  • II. aşama : Aile kızgınlık duygularını normal çocuğa sahip ailelere, Allah ‘ a ve kendilerine de yansıtabilmekte ve aileler özürlü çocuğa sahip olmalarını kendi davranışları için bir ceza olarak algılamaktadırlar. Bunlar aynı zamanda suçluluk ve çaresizlik duygularının birer yansımasıdır.
  • III. aşama : Bu aşamaya ulaşabilen anne babalar çocuklarını olduğu gibi kabul etmeye, çocuğu ailenin bir ferdi olarak kabul etmeye hazırdır.
  • Terapi ve eğitimin çocuk için doğal ortam olan ev ortamında, anne babanın katkısıyla yürütülmesinin önemi fark edilmeye başlanmıştır. Özürlü çocuğu olan anne babalara uzmanlar tarafından destek vermek amacıyla farklı çalışmalar yapılmaktadır. Psikolojik danışma çalışmaları, anne baba eğitim programları, aile terapileri, erken eğitim çalışmalarıyla anne babaların ve özürlü çocukların gereksinimlerini karşılamaya yöneliktir. Özürlü çocuktaki gelişme büyük ölçüde ev ortamına bağlıdır.
  • Çocuğun özürlü oluşunun öğrenilmesinin yarattığı ilk psikolojik etkiler geçtikten sonra, anne babalarda çocuğa yönelik bazı genelleştirilmiş tutumlar oluşur. Bu tutumlar değişik biçimlerde görülmektedir:

1 ) Fazla koruyucu tutum ( Çocuk aileye fazla bağımlı hale getirilir. )

2 ) Ayrıcalıklı tutum ( çocuk özürlü olduğu için farklı muamele görür. )

3 ) Her şey özürlü için tutumu ( Aile normal yaşantısını kaybeder. )

4 ) Özürlü çocuğu reddeden tutum

5 ) Özrü reddeden tutum ( Bazı ailelere göre çocukları normaldir. )

6 ) Özürlüden yararlanma tutumu

7 ) Normal tutum

Özürlü çocuğun eğitiminde en önemli ve etkili ortam sürekli içerisinde bulunduğu aile çevresidir. Çocuğun okulda kazandığı becerilerin, ev ortamında aileyle işbirliği yapılarak pekiştirilmesi eğitimin sürekliliği açısından gereklidir. Aile rehberliği de özürlü çocuğun yaşama hazırlanmasında son derece önemlidir.

Cerebral Palsy ve Rehabilitasyonu

CELEBRAL PALSY VE REHABİLİTASYONU

  • CP: Dogum öncesi, dogum sırası veya dogum sonrası, beyindeki bir lezyon sonucu ortaya çıkan nöromüsküler bozukluktur.
  • GÖRÜLEN BAŞLICA MOTOR BOZUKLUKLAR:
  • -Spastiste • – kuvvetsizlik
  • – inkoordinasyon
  • -tremor
  • – rijidite
  • Cp’nin esas özelligi olan baş, gövde, kol ve bacaklardaki hareket yeteneksizliklerinin yanı sıra; Epilepsi, Görme, İşitme, Konuşma, Algılama, Davranış Bozuklukları ve Zeka problemleri görülebilir. CP PROGRESİF BİR HASTALIK DEĞİLDİR. Ancak çocuk MSS bir lezyon ile gelişmek zorunda olduğu için belirtiler yaşantısıyla birlikte değişiklik gösterir. Bu nedenle erken tanı, deformiteler oluşmadan tedaviye başlanması açısından büyük önem taşır.

CP NİN NEDENLERİ • PRENATAL NEDENLER

  • -Anne – baba arasındaki akrabalık
  • – Kan uyuşmazlığı • -İlaç kullanımı
  • -Travma
  • – Kanamalar
  • -Annenin hamileliği sırasında (ilk 3ay) geçireceği enfeksiyöz • hastalıklar (kızamık) • – Plesental yetmezlik • – Radyasyon
  • NATAL NEDENLER
  • – Prematüre doğum • -Zor doğum • – Düşük doğum ağırlığı
  • -Anoksi
  • -Asfiksi
  • -Anneye verilen uyuşturucu maddeler • – Hatalı forceps kullanımı
  • -Sezeryan • -Çoğul gebelik
  • POSTNATAL NEDENLER
  • – Neonatal hiperbilüribinemi • – Neonatal enfeksiyonlar • – Konvülsiyonlar • – MSS enfeksiyonları
  • -Zehirlenmeler
  • – Kafa travması ve diğer travmalar
  • -Tümörler
  • ANATOMİK SINIFLAMA: • Cortexdeki lezyonlarda SPASTİSTE
  • Bazal ganglion lezyonlarında ATETOZ /DİSTON
  • Cerebellum lezyonlarında ATAKSİ/HİPOTONİ

KLİNİK  SINIFLAMA

  • SPASTİK TİP : Baş, gövde ve bacak kaslarında görülen, aşırı ve istek dışı kasılmaların mevcudiyetidir. Tonus artışı ve ek olarak diğer üst motor nöron sendromu bulguları: Hiperflexi, klonus, extansör plantar yanıt ve ilkel reflexler gözlenir.
  • Tutulum Tipleri : •
  • Spastik Quadripleji: 4 extremite ve gövde tutulumu olan çocuklardır. MR, strabismus, epilepsi, salya akıtma, dizatri ve disfaji görülür. Alt extremitede: adduksiyon ve internal rotasyon, Üst extremitede : omuz abd ve flexda, dirsek ve  el bileği flexiyonda, ön kol pronasyondadır.    • Spastik   Dipleji : Üst extremitede hafif, alt extremitede belirgin tutulumu olan çocuklardır. MR ve strabismus görülebilir. Nöbet daha nadirdir.
  • Spastik Hemipleji : Gövdenin bir yarısının tutulduğu çocuklardır. En dirençli nöbetlerin görüldüğü cp tipidir. Etkilenen extremitede büyüme geriliği,  asterognozi, eklem pozisyon hissi kaybı gibi duyu bozuklukları  gözlenir.                                           •
  1. DİSKİNETİK TİP :

Genelde hipotoni ile başlar. Daha sonra tonus değişkenlik gösterirken karateristik istemsiz hareketler belirir. Bu hareketler çocuk heyecanlandığında yada korktuğunda artar. Dizatri, disfaji, salya akıtma görülür. Mental durum genellikle normaldir. Ancak iletişim bozukluğu vardır. Bazal ganglion hasarına bağlı olarak ortaya çıkar.

  • Atetoz : İstemdışı, yavaş, solucanvari kıvrılma hareketleridir. Hem agonist hemde antagonaist kaslar eş zamanlı kasılır. Extremite distalinde daha belirgindir. Atetoid çocuklar çabuk yorulurlar ve belirli bir duruş şeklini uzun süre koruyamazlar. Baş kontrolü yoktur. • Distoni : Kas tonusu çok artmıştır. İstemli hareketle artan, yavaş torsiyonel kasılmalar ve anormal postür gözlenir. Gövde ve extremite proksimalinde daha belirgindir. • Kore : Küçük, istemsiz kas hareketleridir. •
  • 3- ATAKTİK TİP : Özellikle yürürken belirginleşen koordinasyon bozukluğudur. Cerebellum lezyonlarında görülür. Başlangıçta çocuk çoğu kez hipotoniktir. 2- 3 yaşından itibaren tonus düzelirken ataksi belirginleşir. Geniş tabanlı ataksik yürüyüş gözlenir. El becerileri ve ince motor becerileri zayıftır.

CP’DE   TEDAVİ cerebnal_palsy_2

  • BOBATH KONSEPTİ
  • Bir gelişim konseptidir. Bu konseptte kullanılan teknikler:

-fasilitasyon -stimülasyon – iletişim

  • Fasilitasyon: – hareketi düzenlemek için kullanılır

-vücudun tek bir şekilde organize olmasını sağlar

-çocuğun vücudunun pozisyonunu fark etmesini sağlar

-terapistle çocuk arasındaki iletişimi geliştirir

  • Stimülasyon: – hareketi açığa çıkartmak

-tonusu düzenlemek

-stabilizasyon sağlamak için yapılır

-dokunma, vibrasyon, proprioseptif uyarı ve sesle sağlanır • İletişim: Tedavide oldukça önemlidir. Çocukla mutlaka göz teması kurulmalıdır. Ayrıca oyuncak seçimi de dikkat edilmesi gereken diğer bir husustur. Çocuğun durumuna göre oyuncak seçilmelidir. Örneğin atetoid bir çocuk için hareket eden ve kaçan bir top tercih edilmemelidir.

Bobath konseptinde kullanılan anahtar noktalar vardır. Zorlayıcı hareketlerle anormal postürü düzeltmek yerine, normal hareket paternleri aktivite içinde anahtar noktalar kullanılarak fasilite edilir.

*Terapi esnasında; • – hedefler kesin ve net olarak belirlenmeli ( yakın ve uzak hedefler ) • -çocuk terapide bağımsız bırakılmalı • – klasik egzersizler yerine çocuğun yaşına ve o andaki durumuna uygun aktiviteler oyun tarzında çalıştırılmalı • – herhangi bir yardımcı alete ihtiyacı olup olmadığı belirlenmeli

*Tedaviye başlamadan önce çocuk mutlaka değerlendirilmelidir: • – postür değ. • -denge • -yürüme analizi • – üst ekstremite ve el fonksiyonlarının değ. • – kullandığı ortezler, mobilizasyon araçları

*Ayrıca çocuk emosyonel durumu, bağımsızlık derecesi, ailesiyle ilişkisi, çevresiyle iletişimi, dikkati açısından gözlenmelidir. *Aynı şekilde ailenin de çocuğu nasıl taşıdığı, nasıl giydirip soyduğu, nasıl beslediği, sosyo- kültürel ve ekonomik durumu, hastalık hakkındaki bilgisi açısından gözlenmelidir. *Aile mutlaka çocuğun beslenmesi, giyinmesi, tuvalet ve banyo aktiviteleri, oturma, uyuma ve taşıma pozisyonları hakkında bilgilendirilmelidir

CP’Lİ ÇOCUĞU TUTMADA DOĞRU YOLLAR

  • Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta: çocuğun simetrik duruşa sahip olmasıdır. Özellikle baş orta pozisyonda taşınmalıdır. • Vücuda yayılan anormal kas cevapları, baş- boyun veya columna vertebralisin pozisyonuna bağlı olarak meydana geldiği için, bu anormal cevapların yine aynı noktalardan kontrol edileceği yargısına varılmış ve bu noktalara “anahtar noktalar” denmiştir.
  • Çocuk şekilde gösterilen tarzda tutulduğunda, başının fleksiyonu, kolların fleksiyonuna, kalça ve dizlerinin ekstansiyonuna sebep olur. Bu cevap çocuk otururken de gözlenebilir.
  • Oldukça iyi baş kontrolü ve orta derecede spastistesi olan çocuk, otururken başını öne doğru uzatır ve kalçaları ile dizlerinin yeterli fleksiyon yapamamasından doğan oturma güçlüğünü yenmeye çalışır
  • Bazı cp’li çocuklar, başlarını ekstansiyona iterken omuzlarını da protraksiyona getirmeye çalışırlar. Başın bu pozisyonunu düzeltmek için asla başın arkasından uyarı verilmemelidir. Bu çocuğun kendini daha fazla arkaya doğru itmesine sebep olur.
  • Bu pozisyona engel olmak için fzt. ellerini çocuğun başının her iki tarafına yerleştirir ve yukarı doğru (çocuğun boynunu uzatırmış gibi) iter. Aynı zamanda önkolları ile çocuğun omuzlarını  retraksiyona  doğru iter
  • Eğer çocuk kucağa alındığında baş, omuzlar ve kollarını arkaya doğru fırlatıyorsa, şekilde görüldüğü gibi öne itilmeye çalışılmamalıdır. Bu pozisyonu engellemek için fzt önkolunu çocuğun arkasından omuzlarına koyar. Eli ile de omuzları kontrol edilir.
  • Özellikle hipotonik çocuklar başlarını orta hatta tutamazlar. Böyle bir çocukta fzt çocuğun omuzlarından baş parmakları ile sıkıca tutar ve omuzlarını öne doğru çekerek bir miktar sabitlik sağlar. Bu hareket çocuğun başını orta hatta tutmasına yardımcı olur.
  • Aşağıdaki şekillerde hipertonik bir çocuğun kol pozisyonları ve bu pozisyonların nasıl düzeltilebileceği gösterilmiştir: • Bu çocuklarda omuzlar internal rotasyon, dirsek, el bileği ve parmaklar fleksiyondadır. Çocuğun bu pozisyonunu düzeltmek için: fzt çocuğun dirsekleri üzerinden kavrar ve tek bir hareketle çocuğun kollarını kaldırıp, eksternal rotasyona getirirken, çocuğu da öne doğru çeker. Böylece başını kaldırması, c. Vertabralisini düzeltmesine yardımcı olur
  • Atetoid çocukta, omuzlar eksternal rotasyonda, kolların her ikisi ya fleksiyonda ya ekstansiyonda yada biri fleksiyonda diğeri ekstansiyonda olabilir Kalçalar fleksiyondadır. Fzt çocuğun dirseklerinin dış yüzünden tutar ve kollarını öne çekerek düzeltirken omuzlarını da internal rotasyona getirir.
  • Aşağıdaki şekilde hipertonik bir çocuğun kolunu göstermektedir. Başta bu tarafa doğru eğilir. Dirsek, bilek ve parmaklar fleksiyonda, baş parmak avuç içindedir. Kolun abdüksiyon, eksternal rotasyon ve dirseğin ekstansiyonu ile el bileğinde ekstansiyon parmaklarla baş parmakta açılma sağlar.
  • Çocuğun fleksiyonda duran dirseğini, hiçbir zaman için eklemin altından ve üstünden gererek düzeltmeye çalışmayın. Dirseklerin ekstansiyona getirilmesi şekilde görüldüğü gibi eklem üzerinden kavramak suretiyle ve tek bir hareketle yapılır.
  • Aşağıdaki şekillerde hipertonik bir çocuğun tipik duruş örnekleri gösterilmektedir. Bu pozisyondayken çocuğun dorsi fleksiyon yapması imkansızdır.
  • Kalçalarının fleksiyon ve bacaklarının eksternal rotasyonda olduğu pozisyon ayağın dorsi fleksiyonunu kolaylaştırır.
  • Eğer çocuğun bacakları aşağıda gösterilen şekilde ise ayak bileklerinden kavrayarak bacakları açmaya çalışmak hatalıdır, spastisiteyi artırır.
  • Bacakları dizler üzerinden kavrayarak birbirinden ayırıp eksternal rotasyona getirmek daha uygundur.
  • Çocuğun ayağı şekilde gösterilen pozisyonda duruyorsa sadece parmakları düzeltmeye çalışmak hatalı olacaktır
  • Doğru olan önce bacağın eksternal rotasyonda olduğundan emin olmak, daha sonra ayağı dorsi fleksiyona getirip en son parmakları düzeltmektir.
  • Aşağıdaki şekilde hipertonik çocuğun tipik el duruşu gösterilmiştir. El bileği ve parmaklar fleksiyonda baş parmak avuç içine yerleşmiş pozisyondadır.
  • Şekildeki gibi parmağı ucundan çekerek düzeltmeye çalışmak hatalıdır, spastisiteyi artırır.
  • Dirsek üzerinden tutarak kolu ekstansiyona getirip baş parmağı avuç içerisinden çıkartarak bütün parmakları birden açmalıdır.
  • Spastisitenin şiddetli olduğu vakalarda çocuk şekilde görüldüğü gibi yüz üstü pozisyonda yatar. Bu durum da yapılmaması gereken şeyler :
  • Çocuğu sadece başından tutarak kaldırmak, omuzlarının protraksiyonuna, kol ve kalçaların fleksiyonuna neden olur.
  • Çocuğu kalçalarından iterek bacaklarını düzeltmeye çalışmayın. Bu tüm vücudun fleksiyonuna sebep olacaktır.
  • Bir taraftan çocuğun başını kontrol ederken, diğer taraftan kollarını göğsünün altından çıkarmaya çalışın.
  • Hipotonik çocuk otururken gövdesini ve başını dik tutamaz
  • Böyle bir çocukta fzt ellerini alt sırt bölgesine yerleştirip, aşağı doğru bir itme yaparak baş ve sırtın dikleşmesine yardımcı olur. • Aynı hareket çocuk kucakta otururken de yapılabilir.
  • Atetoid çocuk tipik olarak kalçaları fleksiyonda, omuz ve baş arkaya fırlatılmış olarak oturur. Bu pozisyonda kollarını kendisini desteklemek için yada oyun oynamak için kullanamaz.
  • Çocuk bacakları bitişik olarak otururken omuzlarından kavranır ve öne içe doğru kesiksiz basınç verilir. Bu hareket çocuğun kollarını yanda desteklemesine yardımcı olur.
  • Çocuğu şekildeki gibi oturma pozisyonuna getirirken fzt önce kendine doğru çeker, böylece gövdenin önde tutulması kalça ve dizin fleksiyonunu kolaylaştırır. Hiçbir zaman önce yere oturtup, sonra kalçalarını fleksiyona getirmeye çalışılmamalıdır.
  • Çocuk kendi başına oturmayı öğrenince sadece bacakların düzeltilmesine yardımcı olmak yeterlidir.
  • Hipertonik çocuğun ayakta duruş şekli aşağıda gösterilmiştir. Bacaklardaki makaslama destek yüzeyini azaltmaktadır.
  • Bu çocuğa yürümede yardımcı olmak için: • – kollarını düzeltip eksternal rotasyona almak
  • – el ile dirsekten destekleyerek omuzları yuları öne itmek gerekir. Bu hareket, bacakların bir miktar düzelmesine ve açılmasına, baş, columna vertebralis ve kalçaların düzleşmesine yardımcı olacaktır.

CP’Lİ ÇOCUĞUN TAŞINMASIimages (1)

  • Cp’li çocuğun taşınmasında uyulması gereken ilk kural; çocuğu kaldırmadan önce simetrik olarak oturtmaktır. Gerekli yerlerden destek verilmeli, ancak aşırı yardım ederek çocuğun olaydan tamamen uzak kalmasına da yol açılmamalıdır.
  • Birçok hipertonik çocuğun, yatarken kalçaları gergin bir pozisyondadır. Bu durumda kalçaları zorla fleksiyona getirmeye çalışmaktan ziyade, önce baş ve omuzlar öne getirilmelidir. Eller koltuk altlarından tutulup, dirsekler çocuğun dizleri arasına geçirilerek bacaklarını ayrılması kolaylaştırılabilir.
  • Atetoid çocuklar sırtüstü yatarken; kalça ve dizleri fleksiyonda olabilir. Fakat baş ve omuzları geriye doğru itilmiştir. Bu durumda fzt. çocuğun baş ucuna geçip, kollarını kollarının altına geçirir, elleriyle karnı üzerinden baskı yaparken, ön kolları ile çocuğu öne doğru iterek oturma pozisyonuna getirir.
  • Fzt. çocuğu bu şekilde kaldırılıp bacaklarını abdüksiyona getirerek beline dayar. Bu şekil bir taşıma çocuğun dengesinin gelişmesini sağlar.

Hipertonik bir çocuğun evde basit bir şekilde taşınmasını gösterir:

Atetoid yada hipertonik bir çocuğun aşağıda gösterilen pozisyonda taşınması uygundur.

BANYO YAPILMASI

  • Cp’li çocuğun banyosu birçok nedenden dolayı güçtür. Çocuk küçükken ortaya çıkan bazı problemler yaşı ilerledikçe daha da belirlenecektir. Bu problemlerin en önemlileri: oturma güçlüğü ve denge kaybıdır. Buna ek olarak
  • Kol ve ellerin kullanılmasındaki güçlük bu aktiviteyi daha da zorlaştırmaktadır. İlk eğitim için, önce banyo dışında bir taburede otururken, örneğin bir el feneri çocuğun vücudunun çeşitli yerlerine tutulur ve ışıklı yere dokunması istenir. Daha sonra bu kısımlara eliyle ovma yada silme hareketleri yaptırılır.Amaç çocuğun aynı işlemleri banyoda tekrarlayabilecek hale gelebilmesidir.
  • Bazı çocuklarda “şaşırma reaksiyonu” denen bir cevapla karşılaşılabilir. Bu cevapta, herhangi bir uyarı yada hareket ettirmeye karşılık, çocuğun normalde fleksiyonda olan kolları yanlara doğru itilerek, parmakları ve başı ekstansiyona gider. Bu cevap açığa çıktığında çocuğun kendisini desteklemesi yada dengesini koruması imkansızdır. Bu cevabı olan çocukların banyoya konarken uygun tutuş şekilleri aşağıda gösterilmiştir.

Çok küçük çocuklar bu şekilde tutulabilir

  • Çocuğu uygun tarzda tutarak dik olarak suya sokmak, yarı yatar pozisyondan daha çok tercih edilir. Banyoya konan çeşitli ilaveler üzerine çocuk simetrik olarak oturtulmalıdır. Başı orta pozisyonda, kollarının ikisi de önde ağırlığı her iki kalçaya eşit olarak dağıtılmış olmalıdır. Genellikle hipotonik çocukların oturma güçlüğü hipertonik çocuklara oranla daha azdır.
  • Banyo sırasında oyun oynamak, çocuğun olaydan daha fazla haz almasını sağlar. Böylece hem güveni artar hem de denge kurması kolaylaşır. Eğer yaşı çok küçük olduğu için kendi kendini yıkayamıyorsa, anne yumuşak bir süngerle, fazla uyarmadan , çocuğu yıkar. Daha büyük yaştaki çocuklara ise ne yapacağı anlatılır. Sıcak – soğuk, ıslak- kuru kavramları çocuğa öğretilir. • Çok şiddetli cp olgularında , çocuk sırtüstü, banyo içine yatırılarak yıkanır. Baş yastıklarla desteklenmelidir. Bir diğer yolda süngerle silmedir. Çocuk sert bir zemin üzerine yatırılır. Altına su geçirmez bir örtü serilir. Üzeri pamuklu bir örtü ile örtülür. Önce yüzü silinir, kurulanır. Sonra tüm vücut kısımları bu şekilde temizlenir.

TUVALET EĞİTİMİ

  • CP’li çocuklarda tuvalet eğitimine geçişin geç başlaması normaldir. Bu eğitimde çocuğa neyin nasıl yapılacağı iyi anlatılmalıdır. Dereceli bir eğitim sistemi takip edilmeli, çocuk saatte bir oturağa oturtulmalıdır. Arada kaçırmalar olsa dahi, sistemli olarak tekrara devam edilmelidir. Normal çocuk oturağa oturtulduğunda bazen eline oyuncak verilebilir. Ancak cp’li çocukta bundan kesinlikle kaçınmak gerekir. Bu tip aktiviteler çocuğun dikkatini dağıtır. Bir diğer güçlükle de, oturamayan ve gevşeyemeyen çocuklarda karşılaşılır. Oturduğunda kendisini emin ve dengeli hissetmediği zaman, dikkatini boşaltım işlemine vermemesi normaldir. Bu çocukların oturma problemini çözmek için; oturağın şekli değiştirilebilir yada bazı ilaveler yapılabilir.
  • Bazı çocuklarda barsaklarını boşaltmak için aşağı doğru basınç yapmayı bilmezler. Bu durumda dıştan, bağırsaklar üzerinden elle baskı yapılabilir.

UYUMA

  • Cp’li çocuğun yatağının pozisyonu ve yatış şekli çok önemlidir. Bu çocuklar sırtüstü yatarken başlarını orta pozisyonda tutmakta güçlük çekerler ve başlarını hep bir tarafta tutma eğilimi gösterirler. Bu durum çocuğun kalça ve gövdesinde kalıcı deformitelerin oluşmasına neden olur.
  • Çoğu cp’li çocukta başın sağa doğru dönmesi ile karşılaşılır. Bu pozisyonda sol kalça ve bacak genellikle internal rotasyondadır. Böyle bir çocuk, sol tarafı duvara gelecek şekilde yatırılırsa tüm uyarılar sağdan gelecek ve çocuktaki hakim bozukluk büsbütün şiddetlenecektir.
  • Halbuki bu çocuk, sağ tarafı duvara gelecek şekilde yatırılırsa (bu duvar da resim, süs eşyası olmamalıdır) uyarılara cevap vermek için başını aksi tarafa çevirmek zorunda kalacak, böylece yapamadığı bir hareketi geliştirme imkanı bulacaktır.
  • Sırtüstü yatarak uyuyan çocuklarda, baş yastığa doğru basınç yaparak, omuz ve kolların arkaya çekilmesine sebep olur. Bu şekilde yatmayı alışkanlık haline getiren çocukta, vücudun arka yüzeyindeki kasların spastistesi artış gösterir. Böyle çocukların omuz ve kolları, bir örtü ile, aşağıda görüldüğü gibi öne ve içe doğru, önkolları serbest olacak şekilde sarılmalıdır. Ancak bu gibi dış yardımları devamlı kullanmaktan kaçınmalı, çocuk kendi kendini kontrol edebilme yeteneğini gösterdiği anda örtü çıkartılmalıdır.
  • Hipertonik çocukların spastistesi fazla olup, az hareket ettiklerinden, az enerji harcarlar ve gece uykuları rahat değildir. Uyku sırasında sık sık döner ve hareket etmek isterler. Bu nedenle yatakları çok yumuşak olursa dönme ve hareket etmeleri güçleşir. Yataklarının altına bir tahta koyarak bu soru çözülebilir. • Yatarken hareket etmekten korkmamaları için çocukların yatakları alçak olmalıdır.

GİYİNME

  • Cp’li çocuk giyinme işlemi sırasında hipertonikse spastiste, atetoidse istemsiz hareketler nedeniyle çeşitli zorluklarla karşılaşırlar. • Kendi kendine giyinip soyunabilmek için, çocuğun başarabilmesi gereken 2 önemli hareket vardır: • kollarını avuçları yüzüne bakacak şekilde gövdesinin önüne doğru getirebilmek • bir elle kavrayıp itme, kavrayıp çekme hareketlerini yapabilmek • Bu hareketlerin eğitimi, küçük şişirilmiş simitler kullanılarak yapılabilir:
  • çocuk, sırtüstü yatırılıp ta tamamen pasif bırakılarak giydirilmemelidir. genellikle sırtüstü yatış pozisyonu cp’li çocukların giyinme ve soyunmaları için sakıncalıdır. Yan yatma ve oturma pozisyonları tercih edilmelidir. Çünkü çocuk bu pozisyonda ne yapıldığını ve kendi kendisini kolaylıkla görebilir. Yan yatma pozisyonunun faydaları şu şekilde sıralanabilir:
  • a)Yan yatarken kalça ve dizlerin fleksiyonu kolaylaşır. Böylece çorap, pantolon giymesi rahat olur.
  • b)Baş ve omuzlar kolayca öne getirilebilir; çocuğun arkasında durulursa, gövdesini şiddetle geriye itmesine de engel olunur.
  • c)Omuzlar öne getirildiği için, kolunda öne gelmesi ve dirseğin ekstansiyonu, böylelikle ceket vs. nin kolunun giydirilmesi kolaylaştırılır.
  • d)Baş ve göz kontrolü gelişir. Görme ve takip etme olasılığı daha fazladır.
  • Çocuğun durumu çok şiddetli ve sırtüstü giydirip, soymak kaçınılmaz ise, başının altına bir yastık konmalıdır. Başın yükseltilmesi kolun, kalça ve bacağın fleksiyonunu kolaylaştırır.
  • Giyinmeye aktif katılma yeteneği olan çocuk, eğer henüz oturma dengesi tam değilse, aşağıda gösterilen pozisyonda giydirilebilir. Bu pozisyonda bacakların abduksiyonu ve fleksiyonu daha kolaydır. Ayrıca bu pozisyonda çocuk rahatça desteklenebilir. Yapacağı hareketler ve dengesini geliştirmesine fırsat verilmiş olur. Şiddetli vakalarda giyinme- soyunma işleminin ayna karşısında yapılması yararlıdır.
  • a) Atetoid çocuk, herhangi bir çaba sarfettiği zaman ayakları yerden kalkabilir. Bacakları tespit etmek için dizler üzerinden basınç verilebilir.
  • b) Hipertonik çocuk kolunu kolunu kaldırdığında kalçası ve dizi ekstansiyona gelir ve arkaya düşebilir. Şekilde görüldüğü gibi anne , ellerini çocuğun beline koyup, öne doğru basınç verirse bunu önleyebilir
  • c) Hipertonik çocuk bir elini kullandığı yada giysisini bir tarafa doğru çektiğinde, bir bacağı yana doğru açılarak dengesi bozulabilir. Bunu önlemek için, açılan dizin dış-yan tarafına, anne sıkıca eline dayamalıdır. •
  • d) Çorap giyme sırasında, bacağını ekstansiyona getirilirken gövde arkaya doğru itiliyorsa, şekildeki gibi beli hizasından tespit ederek, yada ayağını kavramada güçlük çekiyorsa, bacağını kontrol ederek yardımcı olunabilir.
  • e) Hemiplejik çocukların, sağlam elle çorap, ayakkabı giyerken, hasta taraf kol ve başında meydana gelebilecek otomatik hareketler nedeniyle dengelerini kaybetmemelerine dikkat edilmelidir.
  • GİYİNMEDE GENEL TAVSİYELER 1. Önce hasta taraf kol ve bacağın giydirilmesi tavsiye edilir.
  1. Eğer çocuk başını bir tarafa doğru çevrilmiş olarak tutuyorsa, aynı taraftaki kol ve bacağın fleksiyonu, aksi taraftaki kol ve bacağın ise ekstansiyonu zordur. Bu durumda her şeyden önce çocuk simetrik olarak oturtulmalıdır.
  2. Eğer çocuk otururken öne doğru eğiliyor ve başını kaldıramıyorsa, anne ellerini çocuğun belinin alt kısmı hizasından, başparmakları sacroiliac eklem üzerine gelecek şekilde yerleştirerek aşağı doğru basınç uygular. Bu çocuğa destek noktası sağlar ve başıyla sırtını ekstansiyona getirmesi kolaylaşır.

4-)Eğer çocuğun oturma dengesi az ise ve her iki elini kullanmak istediğinde arkaya doğru düşüyorsa, aşağıda görüldüğü gibi oda köşesine yerleştirilebilir, yanına destek için bir tabure konabilir.

5 – ) Aşağıdaki şekillerde çocuğun kendisini destekleyeceği yollar gösterilmiştir:

6 – ) Baş kontrolü, kolları ve elleri iyi, ancak oturma dengesi az olan çocuk, yan yatma pozisyonunda, şekildeki gibi giyinebilir:

BESLENME

  • Cp’li çocuğun diğer problemlerinin yanı sıra yemek yeme alışkanlıklarının da düzeltilmesi gerekir. Bu, çok uzun zaman alıcı bir işlemdir, adım adım ilerlenmeli ve anne- baba büyük bir sabır göstermelidir. Uygulanacak eğitim, esas yemek saatleri dışında yapılmalı ve yetenekler geliştikçe uygulamaya geçilmelidir.
  • Çocuğun kendi başına yemek yiyebilmesi için, çatalı kaşığı ağzına götürebilmesi dışında, baş ve gövde kontrolü, oturma dengesi ve el hareketlerinin düzgünlüğü yeteneklerini kazanması şarttır. Ayrıca vücut kısımları hakkında da bilgi sahibi olmalıdır.
  • Çocuk ilk defa kendi kendine yemek yemeye başladığında, bir de dengesini koruma problemi ile karşılaşmamalı, kendisi için en güvenli ve rahat bir pozisyonda yerleştirilmelidir. Yanlış verilen pozisyonlar hipertonik çocuğun spastisitesini, atetoid çocuğun istemsiz hareketlerini artırır. Bu çocuğun emmesini ve dudaklarını kullanmasını güçleştirir. Örneğin çocuğun başını desteklemek için anne elini çocuğun başının arkasına yerleştirirse başın daha fazla geriye itilmesine sebep olur. Böyle bir çocuğu tutmanın doğru yolu şekilde gösterilmiştir:
  • Baş kontrolü ve dengesi az olan küçük bir çocuk, yan yada ata biner tarzda annesinin kucağına oturabilir. Ne şekilde oturursa otursun, kalçaların tam fleksiyonda ve omuzların simetrik bir şekilde öne getirilmiş olmasına dikkat edilmelidir. Böylece vücudun şiddetle geri itilmesine yardımcı olunabilir. Kucakta beslenen çocuğun gövde ve baş kontrolü gelişir gelişmez, beslenme sandalyesine oturtulmalıdır. Anne, çocukla aynı seviyede yada çok az üstünde oturmalıdır, çünkü fazla yüksekte olursa, çocuk anneye bakmak için başını yukarı kaldıracak, bu da gövdenin geri itilmesine yol açacaktır.
  • Gerekirse çocuk sandalyeye bağlanabilir, yukarıdan uzatılan kuşaklarla gövde desteklenebilir. Bunlar göğsü arkadan bağlayan kayışlardan daha iyidir, zira gövdeyi tamamen sabit tutmaz. Oturduğu yere bağlanan çocuğun ellerinin serbest bırakılmasına dikkat edilmelidir.
  • Anne, yemesine yardım etmek gayesiyle çocuğun yanına oturacağı zaman, çocuğun devamlı olarak başını döndürdüğü yönün aksi tarafına oturmayı tercih etmelidir. Kolunu, destek vermek için çocuğun boynunun arkasından geçirmeli, fakat başın arkasına fazla basınç vermemeye dikkat etmelidir. Bu kolun parmakları ile çocuğun çenesini alttan destekleyebilir, böylece baş öne düşmez. Eğer çocuk başını hep aynı tarafa çeviriyorsa, bu elin beş parmağı ile de yanağından basınç uygulayarak başın dönmesini önlenebilir. Gerektiğinde diğer parmaklarını çocuğun ağzını kapatmak için kullanabilir.
  • Sol elle yiyen bir çocuğa yardım ediliyorsa, sağ arka tarafında durup çocuğun bükülen sol dirseği sağ elle desteklenir; sol elle de çocuğun bileği kontrol edilebilir. Böylece örneğin kaşığı tutarken el bileğinin kalkması,bırakılırken de inmesi sağlanabilir.
  • Eğer kaşıkla, yardımla bile yiyebilecek kadar yeteneği yoksa, neyi nasıl yediğini hissetmesini ve görmesine fırsat verilmelidir. Bazı çocuklar, ağızlarına mutlaka bir besin konacağından emin oldukları için ağızlarını açık tutar ve kendileri hiçbir çaba sarf etmezler. Çocuk her seferinde uyarılmalı ve dikkatini bu konuda toplamasına yardımcı olunmalıdır. Çocuk yemek yeme işlemine aktif olarak katılamazsa, takip edici lokma için hazır olamaz. Bu lokmayı reddederken, başı ve gövdesi geri itilir. Süratli yemeye çalıştırmak, kötü alışkanlıklar doğurur. Ayrıca dikkatsizlik olasılığı da artar.
  • Eğer kaşıkla, yardımla bile yiyebilecek kadar yeteneği yoksa, neyi nasıl yediğini hissetmesini ve görmesine fırsat verilmelidir. Bazı çocuklar, ağızlarına mutlaka bir besin konacağından emin oldukları için ağızlarını açık tutar ve kendileri hiçbir çaba sarf etmezler. Çocuk her seferinde uyarılmalı ve dikkatini bu konuda toplamasına yardımcı olunmalıdır. Çocuk yemek yeme işlemine aktif olarak katılamazsa, takip edici lokma için hazır olamaz. Bu lokmayı reddederken, başı ve gövdesi geri itilir. Süratli yemeye çalıştırmak, kötü alışkanlıklar doğurur. Ayrıca dikkatsizlik olasılığı da artar.
  • Çocuğa yemek verilirken, kaşığa çok yemek konmamalıdır. Kaşığın bütünüyle ağzına girip de çocuğu rahatsız etmemesi için, yemek kaşığın ucuna yerleştirilmelidir. Kaşık, ağza yandan değil, sivri tarafından götürülmeli, beslenme hızı çocuğu göre ayarlanmalıdır
  • Çocuk yemeği ağzına aldığı zaman eğer dudaklarını kapatamıyor ve dili fazla miktarda dışarı çıkıyorsa, anne kaşıkla dilin ön kısmına basınç yaparken, çocuğun dudaklarını da kaşık ağzında iken kapatır. Üst dudak, yemeğin bütünüyle ağza alınması için biraz daha sert bastırılır. Eğer sadece alt dudak zayıfsa anne eliyle destekleyebilir. Dudaklar bu şekilde kontrol edilemeyecek kadar zayıfsa yemek, dişlerinin arka tarafını önce bir, sonra öbür tarafına yerleştirilir.
  • Eğer yemek katı değilse, sulu maddenin dışarı çakmaması için ağzın kapalı tutulması önemlidir. Gıdanın ağızdan düşmemesi için başı geriye eğmek yanlıştır. Çünkü omuzlar geriye gider, gövde yay gibi olur ve dil dışarı çıkabilir. Bu durumda yutma güç ve ağrılı olacaktır. Kaşığı çocuğun ağız seviyesinden aşağıda yada yukarıda tutmamak gerekir. Eğer çocuk ağzı kapalı iken lokmanın düşmeyeceğini öğrenirse, bu iş için kendisi de çaba sarf edecektir.

YUTMA

  • Hiç yutamayan çocuğa pek rastlanmaz, fakat yutma güçlüğü çeken çocuk sayısı fazladır. • Eğer çocuğa yutma çok zor geliyorsa, boğazdan aşağı yönde bir ovma yapılır. Bu sırada çocuğun başı dik durmalıdır. Boğazın yukarı doğru hareketi çocuğun gıdayı yuttuğunu gösterir. Yutma tam gelişmemişse, gıdanın dışarı çıkmasını önlemek için, ovma sırasında dudaklar kapalı durmalıdır.
  • Baş ve dudak kontrolü geliştikçe, çocuk yutma yeteneğini geliştirici hareketleri gün boyunca pratik etmeli, özellikle salyasını yutması üzerinde durulmalıdır.

ÇİĞNEME

• Eğer ısırma ve çiğneme hiç yoksa, öğretilmesi ilk başlarda güçtür. Çocuğa yemek, hep küçük parçalara ayrılmış olarak hazır verilirse hiç ısırmasını öğrenemeyecektir. Bu nedenle sevdiği bir gıda bütün olarak verilip, ısırtılabilir. • Çiğnemeyi öğretirken, anne bisküviyi alır, ısırır ve abartılmış olarak, ağzı açık bir biçimde çiğner. Sonra bir parça bisküvi de çocuğun arka dişleri arasına konur ve çenesi yardımla aşağı yukarı oynatılarak bisküviyi parçalaması sağlanır. Öğrenmeye başladığı zaman, çocuğun çene hareketlerini kendi kendine yapabildiği görülür. • Eğer çiğneme güçlüğü, çeneden ziyade dil hareketlerinin eksikliğine bağlıysa, esas öğünler dışında dil egzersizleri yapılır. Çocuk dilini öne uzatmayı ve yanlara hareket ettirmeyi öğrenmelidir. Dilini nereye koyacağını göstermek için, belirli bölgelerde dişlerinin arka tarafına bir miktar çikolata sürülebilir ve çocuktan bunu yalaması istenebilir.

İÇME

  • Eğer çocuk yardımla bardaktan içebiliyorsa, yardımcı arkada durur, çocuğun alt çene ve dudağını avucu ile destekler. Bardağı çocuğun dudakları arasına yerleştirip, diğer eliyle bardağı yukarı kaldırır. Bardağın içindeki suyu hiç dinlenmeden içmemesine dikkat edilmelidir.
  • Eğer çocuk bardakla içemiyor veya dili dışarı çıkıp, bardağın dışında kalıyorsa plastik bir kamış kullanılabilir. Bu kamış dil ve damak hareketlerini de artırmaya yardımcıdır. İlk başlarda daha büyük delikli kamışlar kullanılmalı ve çocuğun bütün enerjisini sarf etmemesi için kamışın boyu mümkün olduğu kadar kısa olmalıdır.
  • HİPOTONUSU OLAN CP’Lİ BİR ÇOCUĞUN TEDAVİSİ • İnfant Dönem: Uzak Hedefimiz: En az 5 adım ilerlemesi
  • Yakın Hedefimiz: Dönme aktivitelerinin bağımsız olarak yapılabilmesi • -ortama ve terapiste alışma (pozisyonlama) • -dönme aktiviteleri çalıştırma • – baş kontrolü kazandırma • -oturma dengesi • -ayağa kaldırma ve yürüme
  • Todder Seviyesi: Uzak Hedefimiz: bağımsız yürüyebilme • Yakın Hedefimiz: diz üstü pozisyonda durabilme, bu pozisyonda ayağa kalkma, en az üç basamak tırmanma
  • -emekleme pozisyonunda aproksimasyon ve denge aktiviteleri
  • -diz üstü pozisyonda denge eğitimi ve yarım diz üstü pozisyonuna geçiş • -ayağa kalkma ve iki eli destekli yürüme •
  • Okul Öncesi Dönem: Uzak Hedefimiz: kompleks hareketlerin yapılabilmesi • Yakın Hedefimiz: en az üç saniye tek ayak üzerinde durulması ve zıplayabilmesi • -önceleri yardımlı trambolin üzerinde zıplama ( zamanla yardım azaltılır ) • -ayakta topa vurma çalışmaları • -ayak parmakları üzerinde yükselme

Okul Dönemi: Uzak Hedefimiz: okul içi eğitime katılma

Yakın Hedefimiz: topu kavrayabilmesi ve en az altı adımlık mesafeye atabilmesi

– bir yerde oturup ayağının altındaki topu hareket

ettirebilmesi

– küçük bir pota ile basketbol oynama (fzt çocuğu arkadan destekler)

-arkadasları ile ilişki kurması

Adölesan Dönem: Uzak Hedefimiz: yardımsız sınıf içi mobilitenin sağlanması

Yakın Hedefimiz: en az 500m ilerlemesi

– bu dönemde çocuğun tedavi ünitesinde değil dışarıdaki aktivetelere katılması teşvik edilir (özürlüler için düzenlenen basketbol turnuvalarına katılma)

  • HEMİPLEJİK CP’Lİ BİR ÇOCUĞUN TEDAVİSİ • İnfant Dönem: Uzak Hedefimiz: iki eliyle oyuncağı alması
  • Yakın Hedefimiz: destekli otururken yada sü yatış pozisyonunda oyuncağa uzanma • – üst ekstremite aktiviteleri çalıştırılır • Todder Seviyesi: Uzak Hedefimiz: bir eli destekli merdiven çıkma • Yakın Hedefimiz: emekleme pozisyonunda yada sürünerek merdiven çıkma ve odada bağımsız yürüme • -değişik zeminlerde yürüme eğitimi • -engelli yürüme eğitimi • – parelel bar eğitimi • -ayna karşısında denge tahtası ile eğitim
  • Okul Dönemi: Uzak Hedefimiz: üç tekerlekli bisiklete bağımsız binebilme • Yakın Hedefimiz: yardımlı bisiklete binip, pedal çevirmesini sağlama • -emekleme pozisyonuna getirip, kalça ve dizden aproksimasyon uygulanması • -diz üstü pozisyona gelme ve bu pozisyonda denge aktiviteleri çalıştırma • -ayna karşısında oturma dengesi çalıştırma • -ayağa kalkma ve ayakta durma •
  • DİPLEJİK CP’Lİ BİR ÇOCUĞUN TEDAVİSİ • İnfant Dönem: üst ekstremiteye yönelik egzersizler • Todder Seviyesi: Uzak Hedefimiz: walkerla bağımsız yürüme
  • Yakın Hedefimiz: iki elle destekli yürüme • -oturma pozisyonunda aproksimasyon uygulanması • -ayakta; öne-arkaya adım alma, aproksimasyon, denge eğitimi ve ağırlık aktarma çalıştırılır • – parelel barda yürüme
  • Okul Öncesi Dönem: Yakın Hedefimiz: bağımsız zıplaması • -önceleri yardımlı trambolinde zıplama (zamanla yardım azaltılır) • – üst ekstremiteye ağırlık aktarma • -oturur pozisyonda topa vurma • -engelli yürüme eğitimi • -değişik zeminlerde yürüme eğitimi • Okul Dönemi: Uzak Hedefimiz: düzenli bir eğitim sınıfına katılması
  • Yakın Hedefimiz: 45 dk oturması ve sınıf içinde bağımsız yürümesi •
  • -oturma dengesinin geliştirilmesi • -yüzme aktiviteleri
  • Adölesan Dönem: Uzak Hedefimiz: bahçede bağımsız yürüme
  • Yakın Hedefimiz: scooter kullanma
  • -denge aktivitelerinin çalıştırılması • -scooterı kullanmayı öğretme
  • QUADRİPLEJİK CP’Lİ BİR ÇOCUĞUN TEDAVİSİ • İnfant Dönemi: Uzak Hedefimiz: çevresini fark etmesi, ilişki içinde olması • Yakın Hedefimiz: çocuğun çeşitli adaptasyonlarla oturup, göz teması kurması ve 30 sn başını dik tutması
  • -tam destekli oturma pozisyonunda baş kontrolünü kazandırılması
  • Todder Seviyesi: Uzak Hedefimiz: çocuğun yaşına uygun bir oyuncakla oynayabilmesi • Yakın Hedefimiz: oyuncağı iki eliyle tutup göz seviyesine getirme
  • Okul Öncesi Dönemi: Uzak Hedefimiz: bağımsız yürüme
  • Yakın Hedefimiz: on adım yürüme • -sü yastıklarla destekli pozisyonda topa vurma aktivitesi çalıştırılır • -oturma dengesi çalıştırılır • -splintle yürüme eğitimi • Okul Dönemi: Uzak Hedefimiz: çeşitli adaptasyonlarla bilgisayar kullanma (klavyeye uzanma ve tuşlara basabilme) • Adölesan Dönem: Hedefimiz: çocuğun çevresiyle ilişki kurması ve sosyal aktivitelere katılabilmesi
  • ATETOİD CP’Lİ BİR ÇOCUĞUN TEDAVİSİ • İnfant Dönem: Uzak Hedefimiz: postüral stabilizasyon
  • Yakın Hedefimiz: oyuncaklarla ilgilenmek
  • – üst ekstremite aktiviteleri çalıştırma
  • Todder Seviyesi: Uzak Hedefimiz: bağımsız olarak dönme ve walker kullanma
  • Yakın Hedefimiz: yerde bağımsız hareketleri yapabilme
  • Dönme aktiviteleri çalıştırılır
  • Oturma dengesi çalıştırılır • Okul Öncesi Dönem: Uzak Hedefimiz: bağımsız yürüme
  • Yakın hedefimiz: walkerla destekli yürüme yada TS aktiviteleri

Hazırlayan: Fzt. ALİ ÇELİK

    Hastaneye eşimin ailesi ve benim ailem, hepbirlikte gitmiştik. O mutlu anı paylaşacaktık birbirimizle. Dokuz ay boyunca iki taraf da sabırsızlıkla beklemişti o günü. Herkes sabırsızdı ve biraz da kaygılı; ya bi aksilik olursa diye. Ama edilen dualar, iyi dilekler hemen götürüyordu aklımızdaki bu kötü düşünceleri…

    Ve beklenen an gelmişti işte. Doğuma gidiyordum, annemin ve kayınvalidemin gözleri dolu doluydu ,eşimse elimi tutmuş bana gülen gözlerle bakıyordu. En büyük gücü o veriyordu bana. Ve işte ameliyathanedeyim…

    Kendime geldiğimde hastahane odasındaydım. Gözümü ilk açtığımda koltukta eşimi, kafasını iki elinin arasına almış dalgın dururken gördüm. Seslendim: oğlum nerde, nasıl ?

    Eşim hemen yanıma geldi, yüzünde beni gönderirken ki heyecan , mutluluk yoktu. Ama yine de başımı okşayarak, merhametle cevap verdi: “Oğlumuz kontrol amaçlı küvezde, şimdi getirirler”, dedi ve o an kapı açıldı. İçeri bir hemşire ve doğum yaptıran doktor girdi. Daha tam çocuğumun yüzünü göremeden doktorun o çirkin sesini duydum: “Oğlunuz Down Sendromlu”…

    O gün sadece bunu duydum. Oğlunuz Down Sendromlu, oğlunuz Down Sendromlu, oğlunuz Down Sendromlu…Başka her şeye sağırdım. Doktor bunu söyledikten sonra başka şeyler de sölemiş olsa da kalbimin sesinden hiçbirini duyamamıştım. Önce doktor çıktı, sonra hemşire bebeği doğru emzirme şekli konusunda bana biraz destek olduktan sonra o da çıktı. Eşim, ben ve bebeğim başbaşa kalmıştık.. İkimiz de konuşmuyorduk. Çocuğu inceliyorduk. Yüzünde ve ellerindeki farklılıklar doktorun anlattığı gibiydi.

   zihinsel_engelli_cocuklar_bursa_ozel_hayatİlk bir yılım karanlık içinde geçti. Bebeğimden desteğimi eksik etmedim. Ona karşı görevlerimi yaptım her zaman. Ama, aklımdan o sorular hiç gitmedi: Benim bir günahım mı vardı, kullandığım ,yediğim , içtiğim bir şeyden dolayı mı oldu, büyük mü konuştum, ah mı aldım, bu benim bir imtihanım mı?   Bu çocuğa dışarıda nasıl bakacaklar, yürüyebilecek mi, konuşabilecek mi, okuyabilecek mi, çok hasta olacak mı? gibi sorular beni depresyona sokmuştu. Hiçbir şeyden tat almıyordum..Taa ki oğlum Emre ‘nin gözlerimin içine bakarak, ağzını kocaman açarak gülümsemesine kadar…

    O bana bakmadı sadece, o beni gördü, ben de onu gördüm. Belki de ilk kez o gün gördüm..O kadar karanlıklardaydım ki, bebeğimi hiç görmediğimi anladım. Ona bakmadığımı anladım..Bencillik yaptığımı anladım. O bana güldü…o beni seviyor, o bana muhtaç, o çok güzel, o benim canım, o benim parçam, o benim neşe kaynağım…Duygularım dönüşüyordu…Karanlıklardan sıyrılıyordum sanki. O hala bana gülümsüyordu…Kalbime dokuna dokuna gülümsüyordu..Gözlerimde yaşlar, onu ilk kez öptüğümü anlıyordum..Onu ilk kez öpüyordum…

    Zamanla ne büyük bir hata yaptığımı anladım. Olumsuz düşüncelerle hem oğluma, hem eşime hem de kendime haksızlık yapmıştım. Eşim, hiçbir zaman benden desteğini eksik etmedi, beni suçlamadı, bana haksızlık yapmadı. Ama olumsuz düşüncelerle onu ihmal ettim. Kendimi de çok kısıtladım. Hiçbir yere gitmedim. Dışarı çıktığımda insanların bana ve çocuğuma acır gözlerle bakmalarını istemediğim için hem çocuğumu hem kendimi dört tarafı duvarlarla çevrili eve hapsettim…Bu dünyada var oluş amacımı unuttum…Ve bir karar aldım. Down Sendromu’nun ne olduğunu öğrenmek, bu tür engel grubuna dahil olan bireylerin ne yapabileceklerini araştırmak, anne – baba olarak nasıl bir yol izlememiz gerektiğini bilmek için ilk işim internetten, rehabilitasyon merkezlerinden, hastanelerden ve daha pek çok yerden bilgi toplamak olacaktı…

    Ve şimdi oğlum 15 yaşında. O dünyanın en güzel gözleriyle bakan çocuklarından biri…Sadece bana değil, çevremdeki bütün tanıdıklarımın neşe kaynağı. Kendine uygun bir okula gidiyor. Kendinden 3 yaş küçük kız kardeşine abilik yapıyor. Resim yeteneği var. Bu alanda kurslara yönlendirdik, resimleri sergileniyor zaman zaman. Evde bana, babasına, kardeşine elinden gelen ne varsa yardımcı oluyor. Çok duygusal bi çocuk. Öğrendim Down Sendromlu çocuklarda duygusal yön ağır basarmış…Artık insanların Emre’ye ve bana küçümser, acımsar , korkuyla karışık bakışlarına da takılmıyorum. Böyle bakanları gördüğüm zaman içimden; siz tanımıyorsunuz Emre’yi, bilmiyorsunuz. Bir bilseniz ne tatlı bir çocuk olduğunu böyle bakmazsınız. Bunu düşününce etraftaki insanlara da kızamıyorum. Öyle ki Emre kendi gibi diğer arkadaşları için de bana güzel şeyler için vesile oluyor. Ben aştım, fakat aşamayan pek çok engel grubundan engelli insanlar ve aileleri var. Onların sesi olmaya çalışıyorum. Destek olmaya çalışıyorum…

    Emre sayesinde çok şey öğrendim. Yeniden nefes almayı öğrendim, yılmamayı öğrendim, araştırıp bilgi edinmeyi öğrendim, kendi yaşadığım zorlukları aşabildiğim zaman başkalarına da destek olabildiğimi öğrendim. Sanırım yaşamanın anlamını öğrendim. Bu dünyaya bir kere geldiğimizi ve mutlaka bir sorumluluğumuz olduğunu öğrendim. En önemlisi de, sevmenin en büyük engelleri bile ortadan kaldırdığını öğrendim. Canım oğlum…İyi ki sen varsın, iyi ki sen bende varsın…Seni bana verene binlerce şükürler olsun…

    Seni çok ama çok seviyorum …

  Bursa Rehabilitasyon Merkezleri –  Özel Hayat Eğitim / Rehberlik servisi

    İŞİTME ENGELİ NEDİR ?

    İşitme Kaybı: Bireyin işitme duyarlılığının onun gelişim, uyum özellikle de iletişimdeki görevlerini yeterince yerine getirememe halidir.

    İşitme Engeli: İşitme engeli; işitme kaybının getirmiş olduğu iletişim sorunlarının oluşturduğu bir engel durumudur. İşitmesinin tamamını ya da bir kısmını kaybetmiş  kişileri işitme kayıplı olarak tanımlayabiliriz. Doğuştan ya da sonradan olması, sözel dili öğrenmeden önce veya öğrendikten sonra olması gibi etmenler işitme kayıplı bireyin sözel dili kazanımında önemli bir etken olmuştur.

    İşitme testi sonucunda belli bir bireyin aldığı sonuçlar kabul edilen normal işitme eşiklerinden belirli derecede farklı olup, bu kaybın derecesi bireyin dil edinmesine ve eğitimine engelleyici derecede ise işitme engelinin varlığından söz edilir.

    İşitme Engelliler: İşitme engelinden dolayı özel eğitimi gerektiren kişilerdir.

    İşitme Engelinin Nedenleri

       İşitme engeli vakalarının %95’inin doğum öncesinde, doğumda veya çocuk dili kazanmadan önce, %5’inin ise çocuk dili kazandıktan sonra oluştuğu bilinmektedir.

İşitme engelinin nedenlerini doğum öncesi, doğum anı ve doğum sonrası olarak sınıflandırabiliriz.

     isitme_engelli_cocuklar_bursa

İşitme Kaybının Nedenlerini Bilmenin Yararları

    *Özrün oluş zamanı hakkında bilgi verir.

    * Başka özürler getirip getirmediği hakkında ipucu verir.

    * Nedenin doğru olarak değerlendirilmesi sorunun medikal ve eğitsel alanlarda ortaklaşa olarak gerekli olan işlemlerin yapılmasına temel oluşturur.

    Çocuklarda İşitmezlik Oluşturan Risk Faktörleri

    *Çocuğun ailesinde işitme engelli olması.

    *Annenin hamilelikte kızamıkçık olması.

    *Annenin hamilelikte ya da doğum sırasında geçirdiği enfeksiyonlar.

    *Hamilelikte zehirlenme ya da toksit ilaç kullanımı.

    *KBB’ de formasyon bozukluğu, kulak kepçesi ya da kulak kanalına ilişkin anormallikler.

   *Bebeğin 1500 gr.’dan az doğmuş olması.

    *Yüksek düzeyde bilirubin seviyesinin olması.

    *Doğum sonrası sarılık nedeniyle kan değişimi.

    *Menenjit hastalığı geçirmesi.

    *Yeni doğanda toksit ilaç kullanımı.

    *Doğum sırasında ya da sonrasında ciddi solunum güçlüğü ya da solunum kaybı geçirmesi.

    Not: Bu kategorideki çocukların odyolojik değerlendirmeye alınması, doğumdan itibaren 2 ay içerisinde ve bazı durumlarda doğuştan olmayıp sonradan ortaya çıkabileceği düşünülerek periyodik aralıklarla çocuk izlenmelidir.

       İşitme Engelinin Türleri

       Birincil duyular olarak bilinen işitme ve görme kayıplarının kişinin iletişimi ve uyumu da birincil düzeyde etkileyeceği kesindir.

       İşitme engelli olmak işitme sürecinde herhangi bir aşamada işitme algısının gerçekleşmemesi durumudur. İnsanın işitme sınırları(16-20.000 titreşim arası )içindeki sesler aşağıdaki çeşitli işitme kayıplarından dolayı duyulmamaktadır.

    Sağırlık; Gerekli tedavi ve düzeltmeler yapıldıktan sonra işitmenin anadilini konuşmayı olağan yollardan öğrenmeyi etkileyecek kadar fazla olması durumudur. Sağırlık doğum öncesi, doğum anı ve doğum sonrası nedenlerden oluşabilir. Bu durumdaki kişide bu yüzden özel eğitimi gerektiren sağırdır.(Özsoy Y;Özel eğitime giriş)

    Ağır İşitme; Gerekli düzeltmeler yapıldıktan sora iyi işiten kulağındaki işitme kayıpları olağan yollardan anadilini öğrenmesini ağırlaştıracak derecede olma durumudur.(Özsoy Y;Özel eğitime giriş)

    İletimsel İşitme Özürü; Sesin iletilmesi sırasında iletim kanallarından birinde engellenmesi durumudur. Örneğin; kulak zarının, kulak içi organların hastalanmadan veya anatomik bozuklukları işitmeyi engelleyebilir.

    Duyusal-Sinirsel İşitme Özürü; iç kulakta daha çok sinir sisteminin beyne ulaşması engellendiği için ortaya çıkan işitme özürüdür.

    Merkezi İşitme Özürü; Bütün organ ve sistemler normal çalışır ancak beyinde işitme algısı oluşmuyorsa buna merkezi işitme özürü adı verilmektedir.

    Psikojenik İşitme Özürü; Bazı nörotik rahatsızlıklarda görülen eskiden histeri olarak adlandırılan rahatsızlıktır. Geri dönüşümü vardır fakat bazen uzun süreli olabilir.

    Fonksiyonel İşitme Özürü; Sesle ilgili bir problemin olmamasına karşın sesin beyinde yorumlanamaması ile oluşan işitme özürüdür.

    İşitme engelliler nasıl iletişim kurabilirler?

    Dudak Okuma yöntemi:

    İşitme engelliler dudak okuma yöntemiyle konuşabilen insanlarla iletişim kurabilirler. Dudağınızın hareketini izleyerek dediklerinizi anlayabilirler.

    Sesler  %40  oranında görsel olarak algılanabilir. Dolayısıyla dudak okuma tahmine dayalı bir iletişim yöntemidir. Konuştuklarınızdan anlaşılan kelimeler yardımıyla ne demek istediklerinizi anlamaya çalışmak her zaman sağlıklı bir iletişim yöntemi olmadığından mümkünse kolayca anlaşılır bir dille konuşmanızda fayda vardır.

    Dudak okuyan bireylerle iletişime geçerken dikkat etmek gereken unsurlarda bazıları:

   Konuşmaya başlamadan önce işitme engelli bireyi tanımaya çalışın, konuşmalarını rahatlıkla anlayıp anlayamadığını test ediniz. Konuşurken de işitme  bireyin size baktığından emin olun

    İşitme engelliler işitme dereceleri ne olursa olsun sizi seslendiğinizde duymayabilir. O yüzden, elinizle omzuna hafifçe dokunmak gibi yöntemleri kullanabilirsiniz.  .Cihaz kullanan bir işitme kayıplının, cihazı taktığında işitmesinin normal duyan birisi gibi tam olmayacağını lütfen unutmayın. Hiçbir işitme cihazı norma duyan bir kulak yerine geçemez

 .Konuşmaya başladığınız anda yüzünüzün özellikle dudağınızın işitme engelli bireyin görebileceği bir konumda olmasına dikkat ediniz.Ağır işiten bireyler için mümkünse gürültüsüz ortamlarda konuşmayı deneyin. Çünkü bazı bireyler sadece dudak okuyarak değil aynı zamanda da sizi duymaya  çalışarak anlayabilirler.

    Konuştuğunuzda ortamın aydınlık olduğuna dikkat ediniz.

    Konuşmanızı ve dudağınızın görünmesini engelleyen durumlardan kaçınınız. Yemek yerken konuştuğunuzda dudağınızın hareketi değiştiğinden sizi anlamakta zorlanabilirler. Sakal Bıyık ya da dudağınızı kapatan unsurları mümkünse ortadan kaldırınız.

    İşitemiyor diye yüksek sesle konuşmayı denemeyiniz. Kesinlikle bağırmayınız. Kısık sesle de konuşmayınız. Normal tonda normal konuşma seviyesinden biraz yavaş konuşmayı deneyiniz. Ama hiçbir zaman heceleyerek konuşmayınız.

    Dudak okumanın kolay bir iletişim yöntemi olmadığını unutmayınız. Çünkü bazı harfler dudaktan görülmez. İşitme engelli bir bireyin dudaktan okuyarak anlayamadığı bir kelime ya da cümleyi anlamanı değiştirmeden başka bir kelime ya da cümle kullanarak anlatmayı deneyiniz.Mümkünse yüz ifadelerinizi etkili kullanın. Çünkü mimikler ve yüz ifadeleri dudak okumayı kolaylaştırır.

    Her şeyden önce sabırlı ve anlayışlı olunuz. İletişiminizin çok iyi olması için birbirinize alışmanız gerekmektedir.

    İşaret Dili:

    El hareketleriyle ve yüz ifadeleriyle oluşturulmuş kendisine özgü bir dil bilgisi olan bir dildir. Her ulusun kendine ait bir işaret dili vardır. Jestlerden farklı olarak kendine özgü kalıplaşmış işaretler içermektedir. Bazı işaretler simgesel (ikonik) olmakla beraber bazı işaretler kesinlikle simgesel değildir.

    İşitme engeli bireylerle iletişim kurarken dikkat edilecek hususlar:

    İşitme engeli görünmez bir engel olduğu için işitme engelli bireyler için engel iletişimde başlamaktadır. Bir bireyin işitme engelli olduğunu konuştuğunuzda fark edebilirsiniz.

    İşitme engelli bir bireyin konuşmalarını anlamıyorsanız,  tekrar sorabilirsiniz. Anlayamama durumunun devamı halinde işitme engelli bireyden dediklerini yazmasını rica edebilirsiniz. (Unutulmaması gereken bir hatırlatma, konuşmakta zorlanan ve genelde işaret dili kullanan bireylerin ana dili işaret dili olduğunu göz önüne alırsak, Türkçe dil bilgisinden haberdar olmama ihtimali vardır ve dolayısıyla yazıyla iletişim kurduğunuzda basit cümlelerle kendinizi ifade ermeye çalışın.) Kesinlikle beni anlamıyor ya da dediklerinden bir şey anlamıyorum diye onunla iletişiminizi hemen kesmeyin. İşitme engelli bireylerin duygularını incitmiş olursunuz.

    Türk İşaret Dili öğreten kurslara gitmenizde fayda vardır. Türk İşaret Dilinin alfabesini kullanarak kendinizi ifade etmeye çalışabilirsiniz ancak parmakla işaretleme işitme engellilerin kullandıkları Türk İşaret Dilinin yerini hiçbir zaman tutamaz.

    Dudak okuyabilen ve konuşmaları anlaşılır olan işitme engelli bireyler için durum işitmeyen bireylerden farklıdır. Bu tip engelliler hem işaret dili hem de Türkçe kullanıyor ya da işaret dili bilmiyor olabilir.

    ►►  ANA BABALAR UNUTMAYIN Çocukların dil gelişimi 2 ile 5 yaş arasında olmaktadır. Dolayısıyla işitme engelli çocuğunuz  varsa kesinlikle gereğinden fazla ilgi göstererek çocuğunuzun tercih ettiği dilde konuşmalısınız.

Kaynaklar:

www.tiu.org.tr/turkce/content/view/44/81/

 mebk12.meb.gov.tr/meb_iys…/43/…/isitme-engeli-nedir_109823.html

Düzenleyen:

Rehber Öğretmen

Filiz AKDEMİR

Özel Hayat Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi

REAKTİF BAĞLANMA BOZUKLUĞU NEDİR ?

    Beş yaşından önce gelişen ve tek nedeni sağlıksız çocuk bakımı ile ilgili bir bağlanma ve iletişim problemidir. Çocukta mevcut ilişki kurma ve bağlanma probleminin tek nedeni çocuğa doğumun ilk yıllarından itibaren yetersiz bakım , sağlıksız ilişki ile beraber gelişir. Çocuk toplumsal iletişim ve yaşında uygun tepki verme konusunda yetersizdir. Çocuk seçici olmayan bağlanmalar ve uygunsuz toplumsal ilişkiler sergiler. Çocuğun gelişimini gösterdiği ortamda bakım veren kişinin sürekli değişmesi ile de böyle bir durum gelişebilir.

    Çocukta ilişki kurmada duygusal yakınlık göstermede belli bir bozukluk vardır. Çocuğun gelişim süreci içerisinde içe çekilme , konuşma gecikmesi , insanlara karşı ilgisizlik , çevreye karşı duyarsızlık olabilir. Ek olarak bu çocuklar otistik belirtiler de gösterebilirler . Bu belirtiler arasında insanlara ve yaşıtlarına ilgisizlik ,yaşına uygun konuşmanın gelişmemesi , tekrar eden hareketler , insanlara karşı ilgisizlik , göz kontağı kurmama , nesnelere karşı aşırı ilgi, dönen cisimlere ilgi , kendine özgü törensel davranışlar , kendi etrafında dönme , sallanma , saatlerce belli bir hareketi tekrar edebilme , beslenme konusunda düzensizlik , lık , etraftaki duygusal değişime ilgisizlik ,yaşıtlarına karşı ilgisizlik ,parmak ucunda yürüme , yandan bakış , taklit gerektiren oyunları oynamama , TV ve müziğe aşırı ilgi vb

    Reaktif Bağlanma Bozukluğu’nun tedavisi

    reaktif_bozukluk_bursaIlk olarak Reaktif Bağlanma Bozukluğuna yol açtığı düşünülen belirgin olumsuzlukların iyileştirilmesi yoluna gidilir. Örneğin; Aile ortamında sorunlar varsa, bunları giderici çalışmalar yapılır. Bakım ile ilgili sorunlar varsa ortadan kaldırılır. Aile bireylerinde ruhsal sorunlar görülürse tedavi edilir. Çocuğun bakımı ve eğitimi konusunda anneye detaylı eğitimler verilir ve belli bir süreci kapsayan destek programları oluşturulur. Böylece annelik becerileri arttırılarak, anne ile bebek arasındaki bağlılığın yeniden inşaasına ve yıkılan güvenin oluşturulmasına çalışılır. Annenin sevgisini hissettiren dokunma, sarılma, kucaklama, öpme vb davranışlar tedavi sürecinde önemsenir. Çocuğun zarar verici davranışları ve kuralları ihlal edici eylemleri sert cezalar yerine daha az sınırlandırıcı cezalarla kontrol altına alınmaya çalışılır.

    4-5 ay devam eden eğitim ve tedavi programına paralel olarak çocukta olumlu değişimler gözlenir. Çocuk konuşmasını ilerletir, öz bakım becerilerini öğrenmeye başlar ve tekrarlayıcı davranışlarını azaltır. Reaktif Bağlanma Bozukluğu bu noktada otizmden belirgin bir biçimde ayrılmaktadır, çünkü otizmli çocuklar bu kadar kısa sürede eğitime ve tedaviye cevap verememektedirler.

    Reaktif Bağlanma Bozukluğunda erken eğitim ve tedavi oldukça önem kazanmaktadır. Bu tanıyı almış birçok birey, zamanında aldığı eğitim ve tedaviyle normal gelişim gösteren akranlarına yetişebilmektedir.

    Gerekli pedagojik müdahalenin yapılması ve sebep olan nedenlerin ortadan kaldırılması ile gerekli tedavi düzenlenmelidir . Başka psikiyatrik nedenler ve eşlik eden durumlar araştırılmalıdır. Ne kadar erken müdahale yapılırsa o kadar iyi sonuç alınır. Çocuğun bu durumu genelde çocuğun aşırı TV izlemesi ile karakterize olabilir . Bu çocuklara TV izlemenin engellenmesi gerekir . aynı zamanda mümkün olduğu kadar çok insanlar ile birlikte olmaları , onlara yönelik duygusal yakınlık kurulması , onun  ile günün belirli saatlerinde birlikte sadece ona ayrılmış olarak vakit geçirme , mümkünse kreşe veya anaokuluna gitmelerini sağlama gibi önlemler bir an önce alınmalıdır . Otistik   bozukluk ile karışabileceğinden ayırıcı tanının yapılması ile beraber bir an önce eğitime başlanmalıdır.

    Bu türlü bir durumun hiç olmaması içinde anne babaların çocuğun doğumundan itibaren onun duygusal ihtiyaçlarını karşılamaları ile engellenebilir. Çok sık bakıcı değişmesi , çalışan annelerin işte yorulduktan sonra çocuk ile duygusal yakınlık kuramaması , aile içi stres faktörleri nedeni ile çocukların ihmal olması , anne veya babanın kendilerine ait psikiyatrik problemlerinden dolayı çocuk ile ilgilenememeleri , çocuğun gün içerisinde saatlerce TV karşısında kalması ,  gibi nedenler ile bu durum oluşabilir.

Bursa Rehabilitasyon Merkezleri

Kaynaklar:

www.cocukaile.com

www.annebebek.com.tr

ÇOCUKLARDA GELİŞİM

    Gelişim; zihinsel, bilişsel , dil, duygusal, psikomotor, ahalk, cinsel gelişim yönünden meydana gelen büyüme ve olgunlaşmadır. Beslenme, güven, sevgi vs. konularda yeteri kadarını alamayan çocuklarda gelişim, olması gerektiği kadar gerçekleşmez. Bu sebeple yukarıda saydığımız her alan için, çocuğun gelişim dönemlerine uygun olarak önerilerimiz olacaktır.

    Gelişim Dönemleri Şunlardır:

Doğum Öncesi Dönem

  • Bebeklik Dönemi ( 0- 3 ) Yaş
  • Okul Öncesi Dönemi ( 3-6 ) Yaş
  • Çocukluk Dönemi (6- 12 ) Yaş
  • Erken Ergenlik Dönemi(12 – 14 ) Yaş
  • Ergenlik Dönemi ( 14 – 18 ) Yaş

    DOĞUM ÖNCESİ DÖNEM

    Annenin, sigara , allkol, aşırı ilaç kullanımı, stres vb. olumsuzluk oluşturacak durumlardan uzak durması gerekir. Ağır kaldırmamak, ani hareketlerden kaçınmak, moral olarak kendisini iyi hissedecek ortamlarda bulunmak da doğum öncesinde anne adayının faydasına olacaktır.

    BEBEKLİK DÖNEMİ ( 0-3 YAŞ )

    BİLİŞSEL GELİŞME

    cocuk-gelisimi_bursa Bu dönemdeki bebeklerin beyin gelişimi devam etmektedir. Bilişsel gelişimi destekleyici oyuncaklar, oyunlar kullanılmalıdır. 5 duyu organını kullanabileceği, dikkatini çeken ve dikkatini toplayan uyaranlar verilmelidir. Kendi bedenini tanıması için uygun şartlar oluşturulmalıdır. Örneğin ayna karşısında kendisini görmesi sağlanmalıdır. 0-3 döneminde çocuklar buldukları nesneleri ağızlarına götürme eğilimindedirler. Bu yolla çevreyi keşfetme sürecini yaşarlar. O sebeple , çevresinde bulunan hatta üzerinde bulunan boncuk, iğne vb. şeylere dikkat etmek gerekir. Ayrıca,bebeğiniz bu dönemde bir merak dönemi içerisinde olacaktır. Yürümeye başlamayla birlikte çevresini keşfetmek için yerinde durmadan gördüğü her nesneye dokunmak, ona bakmak isteyecektir. Bir önerimiz de, ne kadar da yorulacak olsanız, çocuğunuzun bu dönemini sağlıklı atlatabilmesi için, onu oturtup  ya da dikkatini dağıtıp başka şeylerle uğraşmasını sağlamak yerine ona yol gösteren olup, merakını gidermesi için yardımcı olmanızdır. Şöyle ki; çocuk sizin elinizde bir kitap gördü. Kitabı aldınız sayfalarını çevirdiniz, çocuğunuz meraklı gözlerle size bakıyor. Ve muhtemelen biraz sonra kitabı elinizden almaya çalışacaktır. İşte o an çocuğu kitaptan uzaklaştırmak yerine onunla birlikte kitaba dokunmanız, sayfalarını çevirmeniz, içindeki resimlere bakmanız çocuğun bilişsel gelişimi açısından son derece faydalı olacaktır. Aksi takdirde, uzmanların görüşü, çocuğun dikkatini dağıtmaya çalıştığınız her an, çocukta dikkat dağınıklığı meydana gelebilecektir. Bu şekilde çocuk çevresini tam ve doğru olarak, sizin eşliğinizde tanımaya başlayacak, doğru düşünce tutumları sergileyecek hem de güven ,aidiyet, sevgi hususunda doyuma ulaştığını hissedecektir. Unutulmamalıdır ki 0-4 yaş arası yaş grubundaki çocuklar için merak dönemi ve bu dönemin sağlıklı yaşanması çok mühimdir.

    PSİKOMOTOR GELİŞİM

    Öncelikle büyük kaslarını kullanacaktır.Örneğin bir topu önce el ve kollarıyla bütün olarak tutup yuvarlayacaktır, sonraki dönemde ise küçük kas gelişimi devam ettikçe,topu el ve el parmaklarıyla tutup yuvarlamaya başlayacaktır. Büyük ve küçük kas gelişimi için önerimiz, bu dönem çocukları için önemli olan şey, yapabilecekleri şeyleri kontrolünüz altında kendisine bırakmanızdır. Yine çocuğunuzun sizi görmediği bir yere geçip seslendikten sonra, sesinize tepki verip vermediğini gözlemleyiniz. Eğer defalarca ismini söylemenize rağmen, hiçbir tepki vermiyorsa, bir uzmana başvurmanız faydalı olacaktır. Konuşurken gözlerinize bakıp bakmadığına ya da ne kadar süre boyunca bakabildiğine dikkat ediniz. Eğer göz kontağı kurmada sıkıntı yaşıyorsa ya da çok kısa süre bakabiliyorsa yine bir uzmana başvurmanız faydalı olacaktır.

    DİL GELİŞİMİ

    Çocuğunuza zaman ayırın. Onunla konuşun. Siz şarkı söyleyin o da eşlik etsin. Tekerlemeler söyleyin. Nesneleri elinizde tutun ve isimlerini söyleyin. Daha sonra ona söyletin. Bildiği zaman ödüllendirin;öpün, sarılın, alkışlayın. Bu hem çocuk için bir oyun olacak, hem de dil gelişimine olumlu etkisi olacaktır. Unutulmaması gereken bir şey şudur ki, dil gelişimi bilişsel gelişimin göstergesidir. Bilişsel gelişimini destekleyeceğiniz her an dil gelişimine de katkısı olacaktır.

    ÖZBAKIM

    Bu dönemde çocuk kendi kıyafetlerini giymek isteyebilir, buna fırsat verilmelidir. Örneğin pantolonunu sizin desteğinizle giydikten sonra, bunu daha sonra tek başına denemek isteyecektir, o zaman motive edici sözler sözyleyerek ılımlı yaklaşarak destek olmanızda fayda olacaktır. Bu yaklaşımla çocuğun kendine olan güveni artacak,tüm bunlar problem çözme basamağına hazırlık olacaktır. Bu dönem tuvalet eğitiminin gerçekleştiği basamaktır. En büyük iş daha çok çocukla ilgilenen kişiye, genelde de anneye düşmektedir. Sabırla çocuğun yanında olunmalıdır. Tuvalet eğitimine başlandığı andan itibaren, bez kullanımı bırakılmalıdır.Belli zaman aralıklarıyla çocuk tuvalete götürülmelidir. Geceleri de bez kullanılmamalıdır. Ve aynı şekilde belli zamanlarda çocuk kaldırılıp tuvalete götürülülmelidir. Tuvalet becerisi kazanma sürecinde dikkat edilmesi gereken nokta, çocuğa asla fiziksel ve manevi baskı yapılmaması ve ufak bir başarıda hemen ödüllendirilmesidir. Bu ödül aferin gibi, öpmek gibi menevi değer taşıyan ödül de olabilir.Tuvalet eğitimine başlarken uzman bir kişiden destek almanız faydalı olacaktır.

    AHLAK GELİŞİMİ

   cocuk gelisimi Çocuğun ahlaki gelişimi için kritik dönemdir. Bu dönemde görev anne babaya düşmektedir.Çocuğun olumlu bir tutum geliştirebilmesi için , ebeveynin örnek davranışlar sergilemesi son derece önemlidir. Unutmamak gerekir ki 0-5 yaş arası karakter oluşumu için önemli bir yaş aralığıdır. Çocuğun yanında sergilenecek olan her davranış, karakterinin olumlu ya da olumsuz şekillenmesinde etkili olacaktır. Ve uzmanların bir uyarısı, çoğu ebeveynin çocuğun eğitimi için ödül ve ceza verilmesinden ziyade, bol geri dönüt yani açıklamanın daha doğru olacağıdır. Bu şekilde çocuk sadece cezadan kaçınmak ya da ödül almak için değil, içselleştirdiği için uygun davranışı gösterecektir.

    PSİKO-SEKSÜEL GELİŞİM

     Bu dönem çocuklarında emme refleksi önemlidir. Çocuğun dikkati ağız bölgesindedir. Birçok şeyi ağzına alma eğilimindedir. Bu dönemde çocuğun beslenme ihtiyacı iyi karşılanmalıdır. Çocuk acıktığında yeterli beslenme sağlanmalıdır. Yine tok iken de yemeye zorlanmamalıdır. Temel güven duygusu bu dönemde gerçekleştiği için, çocuk acıktığında, eğer zamanında doyurulmazsa güvensizlik oluşabilir. Yine fazla beslenme ile de baskı duygusu oluşabilir. Bu durumlara dikkat etmek gerekir.

    OKUL ÖNCESİ DÖNEM (3-6 YAŞ)

    BİLİŞSEL GELİŞİM;

    Henüz soyut kavramlar anlaşılmamıştır. Olayları somut olarak görerek idrak edebilirler. Hayal dünyaları geniştir. Bu hayallerini oyun yoluyla geliştirirler. Oyun anlarında, tehlikeli durumlar söz konusu olmadığı müddetçe, çocuklara müdehale etmemek gerekir.  Ayrıca, hayali oyun arkadaşları da olabilir. Hayali arkadaşına yemek yedirir, evcilik oynayabilir. Normal bir durumdur, ancak hayali arkadaşlığı uzun bir zamandır devam ederse,bir uzmana danışmakta fayda olacaktır. Bu dönem çocukları, hareket eden nesneleri canlı sanabilirler. Rüyalarında görüklerini gerçekten yaşamış gibi algılayabilirler. Böyle bir durumla karşılaştığınızda çocuğunuzun yalan söylediğini düşünebilirsiniz, fakat muhtemelen gördüğü rüyayı gerçekten yaşamış sayıyordur. Anlayışlı olun ve içinde bulunduğu durumu doğru değerlendirmeye çalışın. Mecaz sözcükleri anlayamazlar. Örneğim’kafam şişti’ dersiniz, çocuk gerçekten kafanızın şiştiğini düşünür ve kafanıza bakar. Daha çok somut ve mecaz içermeyen anlatımlarla olayları anlayabilirler. Korunum kazanımları henüz oluşmamıştır. Örneğin 5tl lik bir kağıt para ile birer tl lik madeni paradan hangisinin daha büyük para olduğunu sorduğunuzda çocuk bozuk para daha çok olduğu için onun miktraının daha büyük olduğunu söyleyecektir.

    DİL GELİŞİMİ;

    Bu dönem çocukları tam bir merak dönemi içerisindedirler. Etraflarındaki, hayallerindeki, gördükleri görmedikleri her şeyi merak ederler. Bu sebeple de çok fazla soru sorarlar. Doğru yöntem, çocukların meraklarını uygun bir şekilde gidermeye çalışmaktır. Çok soru sordukları için ‘ yeter artık, sus, kafam şişti’ gibi kırıcı sözler, çocuğun özgüveninin kırılmasına ve ileriki dönemlerde girişimlerde bulunamamasına, içekapanık bir birey olmasına yol açabilir. Bu sebeple çocuğun merakı kendi yaşına uygun cümlelerle açıklanmaya çalışılmalıdır. Yapılan bir hata da, ebeveynin sorulan soruyla ilgili yeterli bilgisinin olmamasına rağmen açıklama yapma girişiminde bulunmasıdır. Çocuk ileriki dönemlerde ebeveyninin aslında bilmediği bir konuyu açıkalamaya çalıştığını fark edecek ve bu özelliği, zor zamanlarında kullanacak şekilde rol model alabilecektir. Olumsuz bir davranış tutumu edinecektir. Bu yüzden ebeveynin bilmediği bir konuda açıklama yapmaya çalışmaması daha doğru bir yöntemdir. Yine bu dönemde,  çocuğun sosyal hayatındaki değişiklikler; örneğin yeni bir kardeşin gelmesi gibi durumlar ve 0-4 yaş aralığında bilişsel gelişimin dil gelişiminden daha hızlı gerçekleşmesi, çocuğun dil gelişiminde etkili olabilmektedir. Bilişsel alandaki hızlı gelişme, dil gelişimini geri planda bırakabiliyor. Yani, çocuğun düşünme ve konuşma arasında geçen zaman farkından dolayı çocuklarda kekemelik oluşabilir. Düşünce hızlı bir şekilde meydana gelirken, yavaş olan dil gelişimi sebebiyle bu durum ortaya çıkabiliyor. Yine dil gelişiminde kritik olan 0- 4 yaş aralığında çocuğun yaşamış olduğu travmatik ya da derin duygu değişimine sebebiyet veren durumlar neticesinde de çocuklarda kekemelik gibi dil bozukluğu meydana gelebilir. Genellikle bu durum geçicidir. Sabırla çocuğun sözünü tamamlaması beklenmeli ve söyleyebilmesi için yüreklendirilmelidir. Eğer kekemelik ortalama 2-4 ay geçmesine rağmen devam ediyorsa bir uzmana başvurulmasında fayda olacaktır. Son olarak da, çocuğun yanında kelimeler doğru şekilde telaffuz edilmeli, kelime dağarcığının gelişmesi için çeşitli kitaplar okunmalı, şarkılar söylenmeli, çeşitli oyunlarla çaba sarfedilmelidir.

    PSİKO-SEKSÜEL GELİŞİM;

    Bu dönem, çocukların cinsel kimliğini tanımaya başladıkları dönemdir. Hem kendi cinsel kimliklerini, hem de karşı cinsin cinsel kimliğini merak eder, bu alana eğilirler. Yapılması gereken,  bu dönemin doğal bir dönem olduğunu kabul edin ve merakını kesinlikle cezalandırmayın. Uygun dille açıklamalar yapın.

    PSİKO-MOTOR GELİŞİM;

    Mümkün olduğu kadar özbakımını; giyisi giyme, fermuar açma, düğme ilikleme- açma; makasla kağıt kesme, kağıt yırtma, hamur yoğurma , kalem tutma ve kalemle çizme- yazma gibi kas gelişimini ve el-göz koordinasyonunu geliştiren etkinlikler yaptırın. Çöp atma, oda toplama, sofra kurma gibi sorumluluklar verin.

    AHLAK GELİŞİMİ;

    Bu dönemde ben merkezcilik ağır basar. Bencillik öne çıkabilir. Bu sebeple oyunlarda mızıkçılık çıkabilir. Önemli olan nokta, çocuğun empati yeteneğinin geliştirilmesi için çaba harcanmasıdır. Başkalarına karşı hassas davranacağı davranışlar edinmesi için yardımcı olun.Paylaşmayı, hoşgörüyü, özür dilemeyi ve affetmeyi öğretin, kötü söz söylememek gerektiğini ifade edin. Unutmamak gerekir ki, çocuk model olarak ebveynini alır. Bu sebeple önce kendi davranışlarımızı düzeltmeliyiz. Örneğin telefondan anneyi ya da babayı istediler. Siz de ‘evde yok de’ işareti yaptınız.Çocuğunuzu yalana teşvik ettiniz. Bu saatten sonra çocuğunuza yalan söylemenin zararlarını anlatsanız da etkisi olmayacaktır. Şimdi çocuktur anlamaz ne de olsa dediğiniz çocuk, son derece her şeyin farkındadır aslında. Büyüdüğü zaman söyleyeceği yalanların tohumunu aslında o, çocukken siz attınız fakat farkında değilsiniz. Dikkat edilmesi gereken önemli bir konudur.

    ÇOCUKLUK DÖNEMİ (6-12)YAŞ;

    BİLİŞSEL GELİŞİM;

    Bu dönem çocukları okul çocuklarıdır. Okuma yazmayı öğrenirler. Yavaş yavaş soyut kavramları anlarlar. Deyim ve atasözlerini kavrarlar. Korunum kazanımı gerçekleşmiştir. Yani artık 5 tl lik kağıt para ile 5 tane bir tl lik madeni paranın aynı miktar olduğunu kavrarlar. Soğuk esprileri çok severler bu dönemde. Örneğin; ‘saat kaç’ diye sorduğunuzda, ‘ayyy saatim kaçtı’ gibi soğuk esprileri, sizi bıktırana kadar yaparlar. Ben  merkezcilikten yavaş yavaş uzaklaşır, grup oyunlarında ya da grup çalışmalarında daha uyumlu olurlar. Zıt kavramları anlayabilirler. Arkadaşlarıyla oyun  ya da bir arada olma onlar için anlamlı olacaktır. Onların oyunlarına ya da ortamlarına çok fazla müdehale etmeden, dışarıdan gözlemci olarak kontrol edebilirsiniz.

    PSİKO-SEKSÜEL DÖNEM;

    Bu dönemde çocuklar kendi cinslerinden bireylerle daha çok bir arada olmayı tercih ederler. Bir önceki dönemde karşı cinsiyete meyil varken, kendisinin ve karşı cinsin cinsel kimliğini tanımaya çalışırken, şimdi tersi bir durum söz konusur. Okulda ya da mahallede kızlar kendi aralarında, erkekler kendi aralarında gruplaşırlar. Okul sıralarında genelde hemcinsler bir aradadırlar. Bu durum çocuk ve ebveyn ilişkisine de yansır.Çocuk kız ise annesine, erkek ise babasına daha da çok yaklaşmak isteyecektir. Onları rol model alacaktır. Tavsiyemiz, her dönemde olduğu gibi bu dönemde de davranışlarınızla çocuğa örnek olmanızdır. Ayrıca her ne kadar kendi cinslerinden ebevyne yaklaşıyor olsalar da karşı cins ebeveyne karşı  olumsuz tutum edinmemek adına, ilişkileri sıcak tutmakta fayda vardır.Baba kızını sevgiyle kucaklamaya, anne oğlunu sevgiyle kucaklamaya devam etmesi gerekir. Ve anne- babanın birbirine sevgi ve saygı çerçevesinde davranması gerekmektedir. Aksi halde annesine karşı asi olan baba,kız çocuğu tarafından öcü gibi algılanacak;yine annesi tarafından babasına karşı asi olan anne de oğlan çocuğunun gözünde öcü haline bürünecektir.Bu dönemde ebeveynlerin birbirleriyle huzur içinde geçinmeleri çocukların ruhsal gelişimleri açısından önemlidir.

    PSİKO-MOTOR BECERİLER;

    Büyük kas ve küçük kas gelişimi çok ilerlemiştir. El-göz koordinasyonu iyi durumdadır. Bu dönem çocuklarının herhangibir spor dalı ile ilgilenmesi için rehberlik edilmelidir.

    SOSYAL- DUYGUSAL GELİŞİM;

    Okul dönemi çocuklarında başarıya karşı başarısızlık duygusu gelişebilir. Ebeveynlerin , çocukların dersleri konusunda fazla baskı yapmaması gerekir. Düşük not geldiğinde ise, yine çocuğunuzun bir dahaki sefere daha çok çalışarak daha iyi neticeler alabileceğine inandığınızı belli edin. Aksi halde çocuk başarısızlık udygusuyla aşağılık kompleksine kapılabilir ve içe kapanık bir hale gelebilir. Daha çok okul başarısı odaklıdırlar. Yapılan en büyük hata diğer çocuklarla başarısını ve kendisini kıyaslamak olacaktır. O zaman çocuk, kendini değersiz hissedecek, okuldan soğuyacak daha da başarısız olacaktır. ‘Elinden geleni yap, gerisini düşünme’ gibi telkin edici sözler söyleyin. Ona güvendiğinizi belli edin ve her ne olursa olsun çocuğunuzun her zaman yanında olduğunuzu söyleyin.

    AHLAK GELİŞİMİ;

    Bu dönemde çocuk doğru ve yanlışı anlamaya çalışır. Var olan düzene uyum sağlamaya ve kurallara uymaya eğilimlidir. Milli değerlere verilen önemi, vatan – millet sevgisini, örf-adet ve geleneksel değerleri içselleştirmeye başlar. Aidiyet duygusunu hissetmeye başlar. Önemli olan bu dönemde, çocuğun vicdani yönünü geliştirici olumlu tutumlar geliştirmesine yarımcı olmaktır. Anne baba arasındaki tutarlı davranışlar da çocuğun bu dönemi sağlıklıl atlatmasına yardımcı olacaktır. Siz doğru model olduğunuz sürece , çocuğunuz da sizin izinizden gidecek ve doğru bir insan olma çabasına girecektir.

    DİL GELİŞİMİ;

    Artık kendini rahatlıkla ifade edebilecek durumdadır. Ebeveyn olarak çocuğunuzla güzel ortamlar oluşturarak sohbet etmeye çalışın. Örneğin, mısır patlatıp birlikte sinema eşliğinde yiyerek eğlenceli vakit geçirin.Dikkat; bu geçirilen vakitler bir sonraki sancılı  geçebilecek dönem olan ergenlik dönemi için güzel bir hazırlık  olacaktır.

    ERGENLİK DÖNEMİ;

    Bu dönem erken ergenlik ve ergenlik dönemi olarak da ikiye ayrılmaktadır. Biz burada ergen bir bireyin gerek fizyolojik gerek duygusal gerek psiko-seksüel, gerek bilişsel gelişimi sürecinde nasıl davranmamız gerektiğini genel olarak anlatacağız.

    Çocuk bir aile ortamında büyür. Bu aile ortamı çocuğun bilişsel,duygusal,fiziksel vs. gelişiminin temellerinin atıldığı bir ortamdır. Genetik faktörlerin bireylerin davranışlarında etkisi ise düşünüldüğünden çok daha fazla etkilidir. Fakat bunların hiçbirinin,  tek başına davranışlarımızda etkisi vardır diyemeyiz. Hepsi birlikte ‘birey’i oluşturur. Ergenlik dönemi ise genellikle ailelerin çocuklarından en fazla şikayetçi oldukları dönem olabilmektedir. Genelde söz dinlememe, asilik, anne- babayla iletişim kurmama, daha çok arkadaşlarıyla vakit geçirme, söylenilenlerin bir kulağından girip bir kulağından çıkması , madde bağımlılığı gibi problemlerden yakınılmaktadır. Evet aslında doğru. Bu tür problemler daha çok çok ergenlik dönemiyle birlikte ortaya çıkar. Fakat acaba bunların tek sorumlusu çocuk mudur? Acaba ergenlik dönemine kadar geçen zamanda ebeveyn olarak bizler nasıl davranışlar sergiledik? Örnek rol model olabildik mi ? Yerlere çöp atma dedik de sonra biz sözümüzde durduk mu? Televizyonu az izle dedik de acaba bu kurala biz uyduk mu? Arkadaşlarınla kavga etmeyeceksin bir daha diye bağırırken, acaba eşimizle onun gözü önünde kavga ettiğimizi unuttuk mu? Ve daha pek çok şey. Uzman Pedagog Adem Güneş bu dönemi şöyle anlatır: ‘Bir fidan vardır elinizde. Bu fidana küçük bir çizik attınız. Daha sonra bu fidan büyüdü, koca gövdeli bir ağaç oldu. Küçük bir çizik, gövde büyüdükçe açılır,koca bir yarık olur.’ İşte çocukların dünyası da aynen böyledir. Çocuklar ve aslında bizler tek başımıza büyümüyoruz. Bizleri yetiştiren anne- babalarımız, anane, nine, dedelerimiz,akrabalarımız vardır. İçinde yetiştiğimiz, gelenek göreneklerimiz vardır. İşte küçükken fidana attığınız bir sıyrık büyüdüğünde koca bir yarık olacaktır. Eğer o fidana kalp şeklinde bir sıyrık atarsanız da , koca gövdesinde koca bir kalp taşıyacaktır. Bu noktada belirtmek istediğimiz, çocuğumuzun davranışlarından önce kendimizi sorgulamamızdır. İşe buradan başlarsak sorunun kaynağına ulaşabiliriz.

    Şikayetlerden biri oğlum/kızımla çatışma içindeyim. Söylediklerimi dinlemiyor, hep bir kavga ortamı var.Ne yapmalıyım? Böyle bir durumda çatışmanın kaynağını bulmak gerekir. Her şeyden öce ergenlik dönemindeki gencin duygularını bilmekte fayda vardır. Bu dönemin içindeki kişi, anne babasıyla konuşurken nasihat edilmekten hiç hoşlanmaz. Annesinin ya da babasının  konuşurken, nasihat edeceğini düşünüp, dinlemeden çıkıp gitmek ister ya da bunu çatışmaya dönüştürebilirler. Böyle bir durumda tavsiyemiz, ergen çocuğunuzla sıcak bir sohbet ortamı oluşturup, onun karşısına geçip,sadece siz konuşmadan, hatta daha çok kendisini dinleyerek dünyasında nelerin gizli kaldığını öğrenmeye çalışabilrisiniz. Çocuğunuz sizin samimi olduğunuzu anlayınca zaten içini dökecektir. Öyle ki belki de kendinizin hatalı olduğunuzu göreceksiniz.Böyle bir durumda da özür dilemekten çekinmeyin. Hatta kendiniz konuşma esnasında da söyleyebilirsiniz: ‘Belki ben de hatta yapmış olabilirim bu güne kadar. Seni üzmüş olabilirim’ gibi gönül alıcı sözlerle çocuğunuzu yüreklendirebilirsiniz. Konuşurkenki tavrınız, çocuğunuzun karakterine yönelik bir eleştiri değil, davranışına yönelik bir eleştiri şeklinde olsun; ‘Senin kapıyı çarpıp gitmen beni üzüyor, tabii ben de üzerine çok gelmiş olabilirim’ şeklindeki bir yaklaşım ortamın daha samimi olmasında etkili olacaktır.

    Bir diğer şikayet, internet alışkanlığı ile ilgili. Bilgisayar başından geç kalkmalar, kalk dendiğinde hala oturmalar da ebeveynleri üzen bir konu. Öncelikle şunu söylemeliyiz ki, bilgisayar, çocuğun odasında ya da gizli saklı yerlerde değil, ortak kullanım alanı olan herhangibir yerde durmalıdır. Böylece çocuğun ne tür programlara girip çıktığını görme ve takip edebilme şansınız olacaktır. Bu noktada fidan örneğimize geri dönmek isterim. Çocukla, eğer zamanında güzel diyaloglar kurulamadıysa, çocuk sizi istediği zaman, sizin işiniz çıktıysa, anne babadan almak istediği sevgiyi yeteri kadar alamadıysa, çocuk ilgiyi de sevgiyi de, takdiri de sanal ortamdan bulacağı için onu tercih edecektir. Çünkü oynadığı oyunda başarılı oldu mu, takdir ediliyor,  olumsuz hiçbir şeyle karşılaşmıyor, her şeyi istediği gibi yönlendirebiliyor, başarılı oldu mu ödüllendiriliyor vs. Baktığımızda aslında her şeyin temelden geldiğini görebiliyoruz. Bu noktada yapılması gereken şey; yine de çocuğu yalnız bırakmadan, kaliteli vakit geçirmeniz için ortam sağlamaktır. Yine hatalı olabileceğinizi ve bunun için özür dileyebileceğinizi çocuğunuza çekinmeden söyleyin.

    Madde bağımlılığı ise son dönemlerde çok gündeme gelen bir konu. Ortamlarda rahatlıkla ve düşük bir fiyatla satılması ve bu dönem çocuklarının merakı ve arkadaş çevresi gibi etkenler, ergenlerin daha çok maddeye bağlanmasına sebep olabiliyor. Yapılması gereken şey, çocuğunuzun arkadaş çevresini bilmeniz ve uzaktan gözlemlemenizdir. Olumsuz bir durumda ise yetkililere haber vermenizdir. Çocuğunuz ile daha güzel bir iletişim içerisinde olursanız, bu tür tehlilekelerden uzak duracaktır . Ya da hata dahi yapsa bu hatasını düzeltmek isteyecektir. Bu noktada çocuğunuza her zamankinden daha çok destek olmanız, her zamankinden daha çok yakınlık göstermeniz faydalı olacaktır

    Aslında , görülen odur ki, çocuklarımızın davranışlarında anne-babaların tutumları çok önemlidir. İnanıyoruz ki ‘sevgi’ çocuğun aileye bağlanmasında, kendisine ve çevresine sevgi vermesinde, olumlu bakma yeteneği kazanmasında, empati yapmasında son derece önemli bir yaklaşımdır. Her şeyin ilacıdır diyebiliriz. Sevgiyle yetişen çocuk, sevgi dolu olacaktır. Güven verecek ve insanlara güven duyacaktır. Arkaşlarını ve ailesini bilecektir. Doğru insan olmaya çalışacaktır. İşte çocuklar bir hamurdu ve şeklini aslında siz verdiniz. Ve şimdi hamura aslında çok da fazla söz söyleme hakkımız yok. Öyle değil mi? Ama yine de çok geç değil. Her insan her yaşta sevilmeye ihtiyaç duyar. Sevginizi vermekten asla kaçınmayın ve her şeye yeniden başlayın. Bizim size önereceğimiz ilaç ‘SEVGİ’ olacaktır. Kalbinize bakmanız yeterli. Bunu orada bulacaksınız.!

Özel Bursa Hayat Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi

Filiz Akdemir

Rehber Öğretmen