Thomas, Chess ve Birch kolay çocuk, zor çocuk ve kolay ısınan olmak üzere üç çeşit mizaç kombinasyonu tanımlamışlardır. Kolay çocuk, pozitif duygu durumları olan, yeni kural ve durumlara uyum sağlayabilen, yeniliklere pozitif yaklaşımları olan, yabancılara karşı sosyal olan ve tepkileri de yumuşak olan gruptur. Ebeveynleri tarafından zor çocuk olarak tanımlanan çocuklar, yavaş uyum sağlarlar, tepkileri aşırıdır, olumsuz duygu duruma sahiplerdir, yeni şeylere karşı ilk tepkileri geri çekilmektir, uyumada ve yeme düzenlerinde bozukluklar görülür. Ayrıca öfke atakları yaşarlar, yüksek sesli tepki verir ve uzun süre ağlarlar. Yavaş ısınan çocukların ise tepkileri ve aktivite seviyeleri düşüktür, yavaş uyum sağlarlar, yeni durumlardan, yeni insanlardan ve yeni yerlerden geri çekilirler. Bu çocuklar aileleri tarafından utangaç olarak adlandırılırlar.

Çocukların mizaç özellikleri üzerinde ebeveyn tutumları oldukça etkilidir. Araştırmalar, benzer mizaca sahip ama anneleri farklı çocuk yetiştirme tutumları gösteren çocukların sosyal davranışlarında önemli farklılıklar olduğunu göstermektedir. Ebeveyn davranışının etkisi çocuğun mizacına göre farklılık gösterebilir. Örneğin, duyarlı bir mizaca sahip olan, kolay bir şekilde hayal kırıklığına uğrayan ve kolay üzülen çocukların ebeveynleri katı ve cezalandırıcı olurlarsa bu durum çocukların kurallara karşı gelme eğilimlerini güçlendirir ve kızgınlık seviyeleri arttırır. Hem çocuğun hem de ebeveynin mizaç özellikleri, ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkileri etkilemektedir. Çocuk yetiştirme tutumları kültürel etkiler, ailenin sosyo-ekonomik durumu, ebeveynlerin yetiştirilme biçimleri, ebeveynler arasındaki ilişki, çocuğun yaşı ve cinsiyeti gibi birçok faktöre göre değişiklik gösterir. Çocuk yetiştirme tutumlarıyla ilgili birçok farklı sınıflama mevcuttur. Bunlardan en önemlileri demokratik ve otoriter ebeveyn tutumlarıdır.

Otoriter ebeveynler, çocuklarının özerkliklerini sınırlayarak onların kendileri tarafından oluşturulmuş alanlar içerisinde tutulmaları gerektiğine dair inanç içerisindedirler. Çocuğun tutum ve davranışlarındaki uygunluğu yüksek düzeyde otorite ile sağlamaya çalışırlar. Otoriter tutum sergileyen ebeveynler, düzeni korumaya ve geleneksel yapı tarafından yüksek değer verilen amaçlara önem vermektedir. Otoriter ebeveyn davranışları, ceza ile ilişkilendirilerek, çocukta kendine yönelik endişe ve korku yaratmaktadır. Aynı zamanda, çocuğun dikkatini karşısındakine verdiği sıkıntıya ve zarara yöneltmesine neden olmaktadır. Bunlara bağlı olarak otoriter ebeveyn davranışları, çocuğun olumlu sosyal davranışı göstermesine engel olmaktadır. Demokratik ebeveynler ise, çocuğun istek ve arzularına karşı oldukça ilgili, aynı zamanda sıcak ve düşünceli davranışlar sergilerler. Demokratik tutum, duyarlılık ve açıklayıcı akıl yürütme gibi çocuğun olumlu sosyal davranış gelişimi için önemli etmenler içermektedir.

Serpil Gizem Sakarya
Psikolog