TANIMI:

DEHB kendini kontrol edememeyle belirgin nörogelişimsel bir bozukluktur. Üç temel sorun içerir. Dikkat sorunu,aşırı hareketlilik ve dürtü kontrol sorunu. Bu sorunlar farklı çocuklarda farklı oranlarda görülebilir. Örneğin; dikkat sorunu 10 şiddetinde iken hiperaktivitesi 2 şiddetinde olabilir. Ya da çocukta sadece dikkat eksikliği, sadece hiperaktivite bozukluğu olabilir.

DİKKAT EKSİKLİĞİ BELİRTİLERİ

Büyük bir kısmı dikkatlerini yoğunlaştırmada güçlük çekerler.
İlgileri çoğunlukla kısa sürelidir, çabuk sıkılır ve bir etkinlikten başka etkinliğe geçerler.
Üzerine aldığı görev ve etkinlikleri yerine getiremez.
Dağınık ve savrukturlar.
Eşyalarını unuturlar ya da kaybederler.
Çalışması plansız, programsız ve düzensizdir. Bu düzensizlik nedeniyle çalıştığının karşılığını alamazlar.
Anne babayı ders çalışırken sürekli yanında isterler, tek başlarına ders yapamazlar.
Kendileriyle konuşulduğunda sanki konuşanı dinlemiyormuş görüntüsü verirler.
Bir komutu bir kaç defa söyledikten sonra yerine getirirler.
Okuma ve yazma kaliteleri yaşıtlarından kötü, defter düzeni ve yazıları bozuk olabilir.
Sınıfta dersi takip edemedikleri gözlenir.

HİPERAKTİVİTE BELİRTİLERİ

Hiperaktivite; yerinde duramama kıpır kıpır olma devamlı hareket halinde olma olarak tarif edilebilir.
Bu çocuklar bir süre için yerlerinde oturabilirler; ancak oturdukları yerde dahi kıpır kıpırdırlar.
Genellikle çok konuşurlar bazen sadece konuşmak için konuşurlar.
Etrafındaki insanları yorar; ancak kendileri yorulmazlar.
Ders çalışırken ya da yemek yerken sık sık oturdukları yerden kalkar dolaşırlar.
Oyunlarını sakin bir şekilde sürdüremezler, fazlaca gürültü yaparlar.

DÜRTÜSELLİK BELİRTİLERİ

Dürtüsellik sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tarif edilir.
Sabırsızlık, sırasını beklemekte güçlük çekme ve yönergelere uymama olarak kendini gösterir.
Uygunsuz yerde ve zamanlarda konuşur, konuşturur ve etrafı karıştırırlar.
Dur sözünden anlamazlar.
Çevresindeki insanları rahatsız edecek davranışları sergilemekten çekinmezler.
Sınır almazlar.
Yenilgiye tahammülleri yoktur.

DEHB’li çocuklarda bu belirtilerin hepsinin bulunması gerekmez. Ayrıca her zaman ve her durumda, çocukların aynı belirtileri aynı şiddette göstermesi beklenmez. Zihinsel çabayı gerektirenbir işle meşgul iken ya da sıkıcı buldukları ortamlarda, belirtiler daha da artmış şekilde dikkati çeker.
Dikkat eskikliği olan çocuklar, özellikle; sevdikleri, eğlenceli öğrenme faaliyetinin olmadığı ( TV seyretme, bilgisayar oyunları oynama gibi) işlerde uzun süre kalabilirler.

DEĞERLENDİRME VE TEDAVİ SÜRECİ

DEHB beyinli ilgili bir rahatsızlıktır. Çoğunlukla genetik geçişlidir. Ebeveynlik kusuru değildir. Ana tedavisi ilaç (medikal) tedavidir.

Tedavide akılcı yaklaşım; çocuğun evdeki uyumuna, okul ve sosyal ortamlardaki uyumuna, akademik başarı düzeyine, motor aktivite ve dikkat eksikliği derecesine, ilave öğrenme bozukluğu ya da davranış bozukluğu olup olmamasına göre tedavinin düzenlemesidir.

DEHB PSİKOLOJİK DEĞERLENDİRME İÇİN KULLANILAN BAZI TESTLER VE ÖLÇEKLER:

Moxo Dikkat Testi ( güvenirliği yüksek bir test)
Wisc IV
Conner’s Ebeveyn Ölçeği
Conner’s Öğretmen Ölçeği
D2 Dikkat Testi
Frankurter Dikkat Testi
Benton Görsel Algı Testi

DEHB TEDAVİSiNDE KULLANILABİLEN BAZI YÖNTEMLER:
Medikal Tedavi
Özel Eğitim ( attentioner, play attention, get up Vb.)
Dikkat Oyunları ( satranç, bil bakalım kim vb.)
Dikkat Setleri
Balık Yağı

Tedavi yöntemleri DEHB’nin çocuktaki etkilerinin azalmasana yardımcı olur fakat beyinle ilgili bir sorun olduğu için tamamıyle ortadan kaldırmaz. Çocuğun hayat kalitesini arttırma için önemlidir. Hareketli çocuklarda abur cuburu kesmek, hareket edeceği aktiviteleri arttırmak fayda sağlar. Dürtüsellik için de bekletme, haz erteleme çalışmaları öneriliyor. Ayrıca dehb’li çocuklar günlük hayatta fazla eleştiriye maruz kalabiliyor takdiri arttırmak, eleştiriyi minimum seviyede tutmak bu çocuklar için yararlı olur.

AYRINTILI BİLGİ ALMAK YA DA MOXO TESTİ UYGULAMASI İÇİN KURUMUMUZLA İLETİŞİME GEÇEBİLİRSİNİZ.

PSİKOLOJİK DANIŞMAN

ESRA NİĞDELİOĞLU

Kaynak: Öztürk,M(2021).ÇocukPsikiyatrisi.Uçurtma Yayınları.